تبلیغات
دانشجویان شهرسازی دانشگاه علمی_کاربردی ابهر - جهان كوچك خانواده پیرامون حیاط
دانشجویان شهرسازی دانشگاه علمی_کاربردی ابهر

ما به این دلیل روی کره زمین هستیم که از زندگی لذت ببریم...

جهان كوچك خانواده پیرامون حیاط

شهرهای جهان عرب با الهام از فرهنگ های كهن دنیای مدیترانه ای و شهرهای بین النهرین باستان ،یونان،امپراتوری روم و بیزانس دركی بسیار متعالی از مفهوم فضای زیستی را ایجاد می كنند.

شهرهای اسلامی مجموعه ای از بافت خانه های شهری را تشكیل می دهند. كه اطراف حیاطی بنا شده و درون شبكه ای از خیابان های تنگ و تودرتو قرارگرفته اند. برای بیننده ای كه به خیابان بندی های مستقیم سرراست شهر های اروپایی یا شهر های پیشرفته جهان عادت كرده بدون تردید شهرهای اسلامی فاقد نظم و طرحی مشخص به نظر می آید . با وجود آن كه دانشجویان معماری و طراحی شهری برای مدت ها به شهرها ی اسلامی علاقه نشان داده اند،اما مدت چندانی نمی گذرد.كه به فضای كاملاًمنظم و منحصر به فرد این شهر ها متعرف شده اندو تصدیق كرده اند كه شهرهای اسلامی ،از سطح شهر را به عنوان یك مجموعه واحد گرفته تا واحدهای مسكونی مجزا یش ،همه سازمان یافته اند.

هدف این رساله بررسی و تحلیل مفنوم فضای زیستی شهرهای جهان عرب است . این رساله به ویژه استفاده از فضای شهری و قالب و ساختارخانه ها در شهر های قاهره ،بغداد و تونس راكانون توجه قرار می دهدو هر جا لازم باشد ،می كوشد تا این شهرها را با دیگر شهرها چه در دوران معاصر و چه در دوران معاصر و چه در گذشته مقایسه كند.

تقسیم بندی مشخص حیطه های اندرونی وبیرونی در شهرهای اسلامی یكی از جذاب ترین ویژگی های این شهر هاست . فعالیت تجاری و زندگی خانوادگی از نظر فضا و محیط به روشنی متمایز شده اند به طوری كه فعالیت تجاری در قلمرو مردان و فعالیت های خانگی در قلمرو زنان قرار دارد.

ساختار جامعه به وضوح در قالب شهر جای گرفته است . در قلب شهر مسجد بزرگی واقع است و «سوق »یعنی بازار اطراف آن را فرا گرفته ؛و این ها به همراه ساختمان های عمومی _دولتی ای مانند«خان» مركز تجاری و بازرگانی فوق العاده جالب و پرتكاپورا شكل می دهند. این مراكز تجاری پویا را كه روی به جهان گشوده شده می توان شهر بین المللی نامید در مقابل ناحیه مسكونی كه جمعیت محلی را در خود جای داده ،می توان شهر محلی خواند.

اگر چه در یك نگاه كلی شهرهای عربی اسلامی ممكن است پیچیده و غیر قابل درك به نظر آیند،اما نركز تجاری این شهر ها جایی است كه بازرگانان و مسافران خارجی گرد هم جمع می آیندو قلب جغرافیایی و فضای شهر را پدید می آوردند؛و نقشه شهر چنان است كه به وضوح جاده اصلی شهر به این نقطه منتهی می شود. شهرهایی مانند دمشق و حلب بر شالوده های پیشین یونان و روم شكل گرفته اند،در نتیجه شهرهای مذكور وارث شبكه راه هایی هستندكه از تقاطع های عمود بر هم پدید آمده اند.

واقعیت امر آن است كه اگر از پاره ای تفاوت ها در طراحی شهرها بگذریم ،مشابهت های بسیاری را در شهرهای اسلامی مشاهده می كنیم به طوری كه همیشه یك مسجدجامع در مركز جغرافیایی شهر واقع شده و یك فضای عمومی مختص به امور اقتصادی و تجاری اطراف آن را فراگرفته است.

قلمرو خصوصی ناحیه مسكونی در حاشیه فضای عمومی شهر امتداد می یابد.دنیای خصوصی شهر مجموعه پیچ در پیچ و تودر تویی است كه عمداًبرای آن كه بیگانگان به راحتی به آن دست نیابند،این گونه ساخته شده . در شهر اسلامی خانواده نقشی بسیار مهم و حیاتی ایفا می كند.قران می اموزد. كه باید از حریم خانه-قلمرو خصوصی خانواده –مراقبت و پاسداری كرد و مهم ترین بعدطراحی خانه تامین حریم خصوصی آن است . این واقعیت كه معادل واژه عربی خانه یعنی «مسكن»ازریشه «سكون»به معنای نهفته و آرام ،گرفته شده ،بسیار حایز اهمیت است.

در خاورمیانه و آفریقای شمالی ،شهر دارای ساختاری چند فضایی و چند صحنه ای است . اماكن مسكونی از محیط های شلوغ و پر رفت و آمد مراكز تجاری فلصله گرفته به محیط های مسكون راحت و آرام تغییر شكل می دهد. حتی را ه ها به لحاظ كیفی تغییر پیدا می كنند به طوری كه از بزرگراه های اصلی گشاده و هموار به كوچه های باریكی تبدیل می شوندكه از داخل محله هاعبور می كنندو غالباًبه بن بست منتهی می شوند. هر كس می تواندمشاهده كندكه شهربه صحنه هاو فضاهای متفاوت متعددی تقسیم شده است . سبك معماری سنتی اتاق هایی كه پیشانی را جلو داده استو در زیر ،كوچه های سقف داری را پدید آورده و به این گذرگاهها «ثبات می گویندبه نوعی است كه با ورود عابر پیاده به خیابان جلوی دیدش گرفته می شودتاثیر روانشناختی ای كه به این طریق ایجاد می شود این است كه بیگانگان می فهمندكه به راحتی نمی توان از این رو گذرها عبور كرد.كوچه های بن بست خود به گونه ای هستندكه برای بیگانگان مفنوم دسترس ناپذیری به این مناطق را تداعی می كندو بر اهمیت بی قید و شرط پوشیدگی و امنیت از مزاحمت دیگران به عنوان ویژگی منطقه مسكونی تاكید می كند.

در شهر هایی مانندحلب،دمشق و تونس كه عمیقاًتحت تاثیر یونان وروم قرار دارند شبكه را ه هایی وجود داشت كه دارای طرح ونظم باستانی بود و طی دوران ایلامی این شبكه راه ها دچار تغییراتی شدو الگوهای پیچ در پیچ راه ها بر آن  هاغلبه كرد.

ازیك سوطرح باستانی شهر اولویت خاصی به تقسیم بندی های مشخص در سراسر شهر می دهدو از سوی دیگر اندیشه اسلامی سازماندهی شهر را بر مبنای مفهوم نواحی جداگانه –ساختار محله ای –دنبال می كند،زیرا این نوع سازماندهی با تفكرات اسلامی در زمینه ماهیت و نقش فضاهای زیستی مطابقت دارد.

به طور كلی محلنه های منطقه مسكونی مناظر زیبا و جذابی از خیابان را نشان نمی دهند.ساختمان ها راه تماشا را از بیرون می بندندو این به خوبی نشان می دهدچرا پنجره هاخیلی كم رو به خیابان باز می شدندو نمای بیرونی خانه ها تقریباً هیچ تزئینی ندارند.به هر حال همین كه داخل خانه باشیم احساس می كنیم كه در دنیای كاملاً متفاوتی قرار گرفته ایم.خانه ای كه به دور حیاط بنا شده دارای فضای زیستی راحت و مزینی است.تقابل نمای اندورنی و بیرونی خانه در شهر اسلامی حقیقتاًحیرت انگیز است.

در شهر های جهان عرب سبك معماری خانه حیاط دار صرفاًمشخصه خاص مناطق مسكونی نیست،بلكه تقریباًویژگی همه ساختمانهاست. مسجد،مدرسه،خان،بیمارستان...و همه ابنیه عمومی و مذهبی حول یك حیاط ساخته می شوند.

می پردازد،معنای این سبك معماری حیاط را در می یابد. هر گاه انسان وارد حیاط خانه می شود عملاًاز شلوغی و هیاهوی شهر می گریزدو وارد محیط كوچكی می شود كه سراسر آرامش و آسایش است.

منبع : شهر نشینی در اسلام


نوشته شده در چهارشنبه 7 مرداد 1388 ساعت 03:50 ب.ظ توسط علیرضا بیاتی نظرات |



قالب جدید وبلاگ پیچك دات نت