تبلیغات
دانشجویان شهرسازی دانشگاه علمی_کاربردی ابهر - ساخت واحدهای مسكونی در شهر
دانشجویان شهرسازی دانشگاه علمی_کاربردی ابهر

ما به این دلیل روی کره زمین هستیم که از زندگی لذت ببریم...

ساخت منطقه واحدهای مسكونی

قسمت اعظم سطح هر سكونتگاه شهری را منطقه های مسكونی آن تشكیل می دهند. منطقه های مسكونی شهر دارای حوزه های اجتماعی متفاوت و پیچیده است. تفاوت در حوزه های اجتماعی بازتاب عینی اختلاف دروضع اقتصادی ـ اجتماعی طبقات اجتماعی ، وضع خانوادگی و وضع نژادی گروه های انسانی در شهرها می باشد. گروه هایی كه از قدرت خرید بالاتری برخوردار هستند ، درواحدهای مسكونی مناسبتری جای می گیرند ، جایی كه منطری جالب دارد ، آرام است و در عین حال دسترسی به آن سهل و ساده انجام می شود. بر عكس ، گروه های كم در آمد در محلاتی كه جاذبه چندانی ندارد ، ارزان قیمت و اصولاً از نظر زیست محیطی و زیست اجتماعی دارای مسائل و مشكلات بی شمار است ، ساكن می شوند.

وضع اجتماعی ، به عنوان دومین عامل ، باعث می شود خانواده های جوان بدون فرزند كه به فضای زندگی وسیعی نیاز ندارند ولی خواستار امكانات وسیع هستند ، آپارتمان نشینی را اختیار كرده و نزدیك به مراكز فرهنگی و رفاهی ساكن شوند. هنگامی كه خانواده دارای فرزند شد ، به خانه وسیع تری نقل مكان می كند و یا به شرط داشتن وسیله نقلیه ، پیرامون شهر را انتخاب كرده و از مركز شهر دور می شود. گروه های نژادی با زبان و فرهنگ خاص خود در بخش ویژه ای از شهر ساكن می شوند و برای جمعیت خود امكانات و خدمات ویژه ای می طلبند.

عوامل موثر در انتخاب منطقه مسكونی

در شهرهای امروزی فقط تعدادی از خانواده ها قادر هستند در هر منطقه و محله شهر كه بخواهند مسكن انتخاب كنند. این عده ، به تناسب اندازه شهر و كاركرد آن به ویژه در مراكز سیاسی و پایتخت ها تعداشان تا ده درصد از خانواده های شهری رسیده وطبقه پر درآمد شهری را شامل می شوند. بقیه مردم شهر باید نسبت به پایگاه اجتماعی ـ اقتصادی خود در محلات معینی زندگی كنند. از این رو اكثریت مردم شهر در انتخاب مسكن و محله مسكونی از آزادی كاملی برخوردار نیستند.

مناطق مسكونی از لحاظ ساخت فیزیكی ، هماهنگی با محیط ، زمان توسعه ، وضع جغرافیایی ، شهرت و اعتبار عمومی ، میزان امنیت ، چشم انداز محیطی ، قدرت سیاسی ، مشخصات خانواده های ساكن و رفتار اجتماعی افراد با یكدیگر متفاوت می باشند. گاهی اوقات به هنگام انتخاب منطقه مسكونی ، خانواده ها تنها روی یك عامل تكیه می كنند و زمانی شرایط بیشتری را در نظر می گیرند.

عوامل موثر در ساخت مسكونی

در تجزیه و تحلیل اجتماعی ـ اقتصادی ساخت مناطق مسكونی شهرها سه عامل پایگاه اقتصادی افراد ، پایگاه و شخصیت خانوادگی ، پایگاه های مذهبی و نژادی اساس كار را تشكیل می دهد ، از این رو منطقه واحدهای مسكونی با توجه به عوامل بالا و طبق نظریه های اصلی ساخت شهر در یكی از الگوهای سه گانه ساخت دایره ای ، ساخت قطاعی یا محوری و ساخت چند هسته ای قایل تبیین است:

ساخت دایره ای شكل مناطق مسكونی معمولاً با تعداد افراد خانواده ، سن واحدهای مسكونی و واحدهای خودیار ، تراكم خانه سازی ، تلاقی واحدهای ساختمانی در سطوح وسیع تر ، پایگاه شغلی و اشتغال زنان در رابطه است.

ساخت قطاعی یا محوری مسكونی با توجه به سطوح تحصیلات ، انواع مشاغل ، در آمد و قیمت مسكن وسعت می گیرد.

ساخت چند هسته ای مناطق مسكونی به وسیله اقلیتهای مذهبی و نژادی شكل می گیرد و به یك هسته مسكونی كاملاً مشخص در سطوح شهری می انجامد. از اختصاصات این قبیل هسته های مسكونی ، وجود مساكن پرجمعیت قدمت و فرسودگی مساكن ، بالا بودن تعداد خانوارهای اجاره نشین و عدم رعایت اصول بهداشتی در آنهاست.

روز

عقیده دارد كه ساخت منطقه واحدهای مسكونی گروه های مذهبی و نژادی ممكن است به شكل دایره ای یا قطاعی و محوری ظاهر شود ، بدینسان كه به تدریج حالت دایره ای شكل منطقه واحدهای مسكونی از بین می رود و به تدریج به شكل محوری و یا قطاعی در می آید. عواملی مانند نوسان و كاهش قیمت زمین ، كاهش جمعیت ، وجود ساختمانهای فرسوده و غیر قابل سكونت ، املاك رهنی ، پایین بودن حد متوسط اجاره خانه ، پایین بودن وضع اقتصادی ساكنان خانه ها ، افزایش میزان جنایت و امراض در تغییرات موقتی و ادواری منطقه مسكونی بسیار موثر است و باعث كاهش اعتبار و ارزش منطقه واحدهای مسكونی می شود.

هوور

ظهور فرسودگی و خرابی های مساكن را در منطقه تحول شهرها ناشی از عواملی همچون توسعه عمودی در هسته شهری ؛ كندكشدن توسعه شهری و كاهش قیمت املاك بطور مطلق و عامل اتومبیل می داند.

رایت

درمورد توسعه مساكن محقر و غیر استاندارد عقیده دارد ، در شهرها نمی توان مرز كاملاً مشخصی را بین منطقه ثروتمند و منطقه رو به ویران شهر تعیین نمود. منطقه محقر و كثیف در جهات مختلف شهر گسترش می یابد. در بخش مركزی شهرها ، مساكن ارزان قیمت مورد توجه مهاجرین روستاها و مردم كم در آمد شهری واقع می شود. گروه های مختلف اجتماعی ، مذهبی و اقتصادی با توجه به خصیصه های فرهنگی ـ اقتصادی خود معمولاً در قطاع كاملاً مشخصی زندگی می كنند.

ترومن هارتشورن

برای تحلیل مساكن غیر استاندارد در سطوح بلوكهای ساختمانی از عواملی همچون:  فاصله از منطقه صنایع سنگین ، فاصله از بخش مركز تجارت شهر : فاصله از منطقه خانه سازی در مقیاس بزرگ‌: میزان اجاره ماهانه : حد متوسط ارزش یك واحد مسكونی : درصد افراد مالك خانه : درصد اجاره نشین ها : درصد محلهای خالی : تراكم واحدهای مسكونی : درصد مساكن ناسالم و فرسوده : درصد مساكن ساخته شده در مقاطع مختلف و توپوگرافی بهره می گیرد.

عوامل موثر در مورفولوژی و ساخت شهر

به موازات توسعه شهر ، فرم و شكل آن ثابت نمی ماند بلكه نسبت به ویژگیهای طبیعی ، فرهنگی و زمینه های اقتصادی ـ اجتماعی اشكال مختلفی به شرح زیر به خود می گیرد:

1 ـ در یك نقشه شهری عنصر غالب مورفولوژیكی شهر همانا شكل و طرح خیابانها است كه در میان دیگر عناصر شهری ، تدریجی شهر را بیان می دارد و گذشته و حال ساخت شهر را نشان می دهد. بافت خیابانها و كوچه ها لااقل برای مدت زمان نسبتاً طولانی ثابت می ماند. تنها ممكن است با گذشت زمان و در مراحل مختلف تاریخی به عللی شكل آنها تغییر یابد.

2 ـ ساختمانها با كاربردهای مختلف ، دومین عنصر در چشم اندازهای شهری هستند كه در طول زمان تغییر پذیری بیشتری را نشان می دهند. با وجود این ساختمانها نیز گاهی در طول نسلها شكل خود را حفظ می كنند. تنها زمانی تغییر چهره می دهند كه قابل استفاده نباشند و متروك شوند.

3 ـ سومین عنصر شكل دهنده مورفولوژی ، نقشهایی است كه ساختمانها و خیابانها اعمال می كنند. معمولاً هر ساختمان و یا هر خیابانی نقش معینی دارد و نقش ساختمانها ابتدا در كالبد و سیمای آن ظاهر می شود و بعد در تركیب مورفولوژی شهر موثر می فاتد. به طور كلی عبود و مرور مردم در خیابانهای شهر و فعالیتهای آنها در داخل ساختمانهای شهری ، كیفیت مبادله كالاها در مغازه های شهر ، مراكز عمده فروشی ، مشخصات ترافیك شهری در منطقه صنعتی و دیگر خصیصه های انسانی ، ساخت دایمی شهر را در محدوده معین ، شكل و قالب موزون و مطلوب می بخشد.

هم پیوندی سه عنصر فوق شكل و الگوی ساخت شهر را می سازد. تقریباً هر سه آنها بهم پیوسته و وابسته اند و تغییر یكی ، موجب دگرگونی دیگری می شود ولی گاهی هم ممكن است تنها در یكی از این سه عامل تغییراتی صورت گیرد. اصل و منشاء نیروهایی كه شكل یابی و نقش پذیری خیابانها و ساختمانهای شهری را تعیین می كنند متفاوت است. ولی شكل گیری همه آنها تقریباً از خصیصه های فرهنگی و تكنولوژیكی جامعه و عوامل محیط طبیعی متاثر می شود. از این رو مورفولوژی هر دوره از شهر بیان كننده خصوصیات فرهنگی و تكنولوژیكی هر جامعه در دوره معین با توجه به عوامل محیط طبیعی است.

تراكم شدید مساكن و یا عدم تراكم و پراكندگی آنها در سطوح گسترده شهری ، منطقه صنعتی شهر ، بخش مخصوص انبارها و كالاهای عمده فروشی ، مراكز خرید ، خیابانها ، كوچه ها ، پاركها ، جنگلها ، دریاچه ها ، ساختمانهای عمومی ، اختصاص زمین به پاره ای از فعالیتهای ، زمینهای بایر، نظامی شهر ، مراكز مذهبی و گورستانها از عوامل مهم در مورفولوژی شهری می باشند. بنابراین شهرهها نواحی مختلف جغرافیایی در سیاره زمین هر یك ساخت مشخص خود را دارند كه زاییده محیط جغرافیایی ، فرهنگی و تكنولوژیكی آنهاست در حقیقت مورفولوژی شهر بیانگر كالبد شهر است كه آن را عوامل طبیعی و فرهنگی توام با هم شكل می دهند.

از نقطه نظر وسایل ارتباطی ، خطوط ریلی اثرات عمیق در مورفولژی شهری دارد بدین سان كه آنها در شهرهای ساحلی ، مسیر هتلها ، مناطق مسكونی و منطقه صنعتی شهر را در اختیار خود می گیرند و منطقه ای را از منطقه دیگر جدا می سازند و به هر یك از این مناطق مشخصات فرهنگی و اقتصادی خاصی می بخشند. در حالی كه راه های معمولی به هیچ وجه قادر نیستند نظر خطوط ریلی ، چنین مرز محكمی را طرح ریزی كنند.

در مورفولوژی شهرهایی كه در كنار رودخانه ها شكل می گیرند ، مسیر رودخانه بیش از سایر عوامل نقش تعیین كننده دارد. مسیر رودخانه شهر را به دنبال خود می كشد ، شاخه های فرعی آن ، محلات و كوی های شهری را در مسیر های معینی هدایت می كند و پلهای متعدد  بر روی رودخانه بیش از سایر عوامل در مورفولوژی شهری موثر می افتد. شهرهایی كه با طرح و نقشه قبلی ساختمان می شوند مورفولوژی خاصی را نشان می دهند كه با مورفولوژی شهرهای با توسعه خودجوش (خودرو) و بدون نقشه قبلی به كلی متفاوت هستند.

رابطه نقش شهر با ساخت مورفولوژیكی آن

نقش شهر در مورفولوژی آن اثر تعیین كننده ای دارد هر یك از نقشهای شهری مورفولوژی و چشم انداز خاص شهری را می آفریند. مثلاً شهرهایی كه دارای كارخانه های متعدد نساجی می باشند معمولاً با كارخانه های مرتفع ریسندگی و انبارهای متعلق به آنها ، به مورفولوژی شهر حالت ویژه ای می بخشد. شهرهایی كه به ذوب فلز و فلزكاری می پردازند با دودكشهای عظیم و كوره های روشن مشخص می گردند.

شهرهای زیارتگاهی و مذهبی با گلدسته ها ، مأذنه ها ، مساجد ، معابد و كلیساها از دیگر شهرها كاملاً مجزا می شوند. پایتختها و شهرهایی كه فعالیتهای سیاسی دارند غالباً در چهره آنها ثروت ، قدرت و توانایی موسسات و سازمانهای سیاسی كشور منعكس می شود: ساختمانهای بزرگ ادارات دولتی ، بیمارستانها و فضاهای پر وسعت دانشگاهی مورفولوژی شهر را در اینگونه شهرها تعریف می كند. خطوط اصلی مورفولوژی بنادر را وسایل بارگیری و باراندازی ، اسكله ها ، انبارهای پر وسعت ، خطوط آهن و كارخانه ها می سازند. در مقابل ، در شهرهای توریستی ، تفریحی و استراحتگاهی ، هتلهای درجه بندی شده ، مغازه های لوكس ، مكانهای تفریحی و ورزشی و چشم اندازهای زیبا شكل و بافت شهر را معین می كنند.

شهرهای خاورمیانه

هنوز هم حالت شهرهای قبل از انقلاب صنعتی را حفظ كرده اند ، چشم اندازه های یكنواختی را در برابر بینندگان خود می گشایند و تنها عاملی كه این یكنواختی را بر هم می زند همانا وجود مساجد و كلیساهای متعدد شهری است كه خود ارتفاعی بیش از سایر ساختمانهای شهری دارند. بدین سان ، مساجد و كلیساها از عوامل بسیار موثر در مورفولوژی شهرهای خاورمیانه محسوب می شوند.

شهرهای آمریكایی

بر خلاف شهرهای خاورمیانه ، تنوع و ناهمگونی چشمگیر در مورفولوژی شهری مشاهده می شود. در این شهرها ، بخش مركزی شهر توسعه عمودی یافته و انبوهی از اسمان خراشهای مرتفع با نقشهای گوناگون چهره و شكل استثنائی به آنها بخشیده است. در حالی كه منطقه مسكونی همین شهرها در جهت افقی گسترش یافته و شكل گرفته اند. در شهرهای اروپایی ف ساختمان سلولی یك حوزه شهری به صورت بلوكهای ساختمانی از عوامل موثر در مورفولوژی آنها است.


نوشته شده در دوشنبه 5 مرداد 1388 ساعت 08:51 ق.ظ توسط علیرضا بیاتی نظرات |



قالب جدید وبلاگ پیچك دات نت