تبلیغات
دانشجویان شهرسازی دانشگاه علمی_کاربردی ابهر - اقلیم ومعماری2
دانشجویان شهرسازی دانشگاه علمی_کاربردی ابهر

ما به این دلیل روی کره زمین هستیم که از زندگی لذت ببریم...

تقسیمات اقلیمی  در جهان 

در مورد تقسیمات اقلیمی کوپن-دانشمند اتریشی-  براساس نمو انواع نباتات، پنج نوع اقلیم در مقیاس جهانی معرفی میکند که عبارتند از:

1-      اقلیم بارانی استوایی:  در این اقلیم فصل سرد وجود ندارد و معدل دمای هوا در سردترین ماه سال بیش از 18 درجه سانتی گراد است.

2-      اقلیم گرم و خشک: در این مناطق ، به دلیل آنکه میزان بارندگی سالانه بخار آب مورد نیاز جهت رطوبت هوا را تامین نمی کند، هوا بطور کلی خشک است.

3-      اقلیم گرم -معتدل: معدل دمای هوای سردترین ماه سال در این مناطق بین 18 و 3- درجه سانتی گراد و معدل دمای هوا در گرم ترین ماه سال بیش از 10 درجه سانتی گراد است. در این مناطق ، زمستان کوتاه است . ولی ممکن است حدود یک ماه یا بیشتر ، زمین یخ بسته یا پوشیده از برف باشد.

4-      اقلیم سرد و برفی: در این اقلیم ، معدل دمای هوا در گرم ترین ماه سال بیش از 10 درجه و در سردترین ماه سال کمتر از 3- درجه سانتی گراد است. بارندگی در این مناطق معمولا به صورت برف است و در طول چند ماه از سال ، زمین پوشیده از یخ و برف می شود.    

5-      اقلیم قطبی: در این اقلیم ، معدل دمای هوا در گرم ترین ماه سال کمتر از 10 درجه سانتی گراد است و در اینجا –برخلاف اقلیم بارانی استوایی- فصل گرم وجود ندارد.(81)

تقسیمات اقلیمی در ایران

اصولا در بسیاری از مناطق جهان، اقلیم به وسیله عرض جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا مشخص می شود. ایران با قرار گرفتن بین 25و40 درجه عرض جغرافیایی شمالی در منطقه گرم قرار دارد و از نظر ارتفاع نیز فلات مرتفعی است ک در مجموع سطوحی از آن که ارتفاعشان از سطح دریا کمتر از 475 متر است،درصد بسیارکمی از سطح کل کشور را تشکیل می دهند.

بی تردید در کشوری کوهستانی مثل ایران ، هیچ گاه دو نقطه از نظر اقلیمی کاملا یکسان نیستند. با این حال ، بهترین روش برای دستیابی به پایه ای به منظور تعیین مناطق اقلیمی کشور استفاده از روش کوپن است .البته باید تغییراتی در آن صورت بگیرد تا نتیجه موزد نظر حاصل شود و مناطقی با آب و هوای مشابه، تحت فرمول معینی قرار بگیرند و معرفی شوند.

بنابراین تقسیمات چهارگانه ای ایران را که توسط دکتر حسن گنجی پیشنهاد شده ، می توان مورد استفاده قرار داد. وی تقسیم بندی کوپن را با کمی تغییر و با توجه به عوارض جغرافیایی کشور به شرح زیر پذیرفته است.

1-      اقلیم معتدل و مرطوب(سواحل جنوبی دریای خزر)

2-      اقلیم سرد(کوهستان های غربی)

3-      اقلیم گرم وخشک (فلات مرکزی)

4-      اقلیم گرم و مرطوب ( سواحل جنوبی)(82)

اقلیم معتدل و مرطوب(سواحل دریای خزر)

سواحل دریای خزر با آب وهوای معتدل و بارندگی فراوان ، از جمله مناطق معتدل محسوب می شود. این منطقه که به صورت نواری بین رشته کوه های البرز و دریای خزر محصور شده ، از جلگه های پستی تشکیل شده است که هر چه بیشتر به به شرق پیشروی می کند، رطوبت و اعتدال هوای آن کاهش می یابد . در حقیقت ، رشته کوه های البرز که حد فاصل دو آب و هوای متضاد هستند، جلگه های پست خزر را از فلات مرکزی جدا می کند.از ویژگی های این اقلیم ، رطوبت زیاد هوا و اعتدال درجه حرارت آن است. دمای هوا در روزهای تابستان معمولا بین 25 تا 30 درجه سانتی گراد و شب ها بین 20 تا 23  درجه و در زمستان معمولا بالا صفر است. در این منطقه بارندگی بسیار زیاد و در تابستان به صورت رگبار است. (83)

ویژگی های معماری بومی  معتدل و مرطوب

معماری بومی این مناطق که بیشتر کرانه های دریای خزر و دامنه های شمالی کوه های البرز را شامل می شود ،به طور کلی دارای ویژگی های زیر است:

1)      در نواحی بسیار مرطوب کرانه های نزدیک به دریا برای حفاظت ساختمان از رطوبت بیش از حد زمین ، خانه ها بر روی پایه های چوبی ساخته شده اند. ولی در دامنه کوه هایکه رطوبت کمتر است، معمولا خانه ها بر روی پایه هایی از سنگ و گل و در پاره ای موارد بر روی گربه روها بنا شده اند.

2)      برای حفاظت اتاق ها از باران، ایوانک های عریض و سرپوشیده ای در اطراف اتاق ها ساخته اند. این فضاها، بسیاری از ماه های سال برای کارو استراحت و در پاره ای موارد برای نگهداری محصولات کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرد.

3)      بیشتر ساختمان ها با مصالحی با حداقل ظرفیت حرارتی بنا شده اند و در صورت استفاده از مصالح ساختمانی سنگین ، ضخامت آنها در حداقل میزان ممکن حفظ شده است زیرا مصالح ساختمانی سنگین تا حدود زیادی تاثیر تهویه و کوران را که یکی از ضروریات در این منطقه است می دهند.

4)      در تمام ساختمان های این مناطق ، بدون استثنا از کوران و تهویه طبیعی استفاده می شود. پلان هاگسترده و باز و فرم کالبدی آنها بیشتر شکل های هندسی، طویل و باریک است. به منظور حداکثر استفاده از وزش باد در ایجاد تهویه طبیعی در داخل اتاق ها، جهت قرار گیری ساختمان ها با توجه به جهت وزش نسیم های دریا تعیین شده است. در نقاطی که باد شدید و طولانی می وزدریال قسمت های رو به باد ساختمان ها کاملابسته است.

5)      به منظور استفاده هر چه بیشتر از جریان هوا،همچنین به دلیل فراوانی آب و امکان دسترسی به آن در هر نقطه ، ساختمان ها به صورت غیر متمرکز و پراکنده در مجموعه سازماندهی شده است.

به دلیل بارندگی زیاد در این مناطق، بام ها شیب دار است و شیب بیشتر آنها تند است. (86)

اقلیم سرد (کوهستان های غربی)

کوهستان های غربی- که دامنه های غربی رشته کوه های مرکزی ایران را شامل می شوند- میامگین دمای هوا در گرم ترین ماه سال بیش از 10 و حداقل دمای هوا در سردترین ماه سال کمتر از 3-  درجه است.سلسله کوه های غربی مانند سدی مانع نفوذ هوای مرطوب مدیترانه به داخل فلات ایران می شوند و رطوبت هوا را دردامنه های خود نگه  می دارند . گرمای شدید دره ها در فصل تابستان و اعتدال آنها در فصل زمستانو زمستان های طولانی، سرد و سخت از خصوصیات این اقلیم است. میزان بارندگی درتابستان کم و در زمستان زیاد و بیشتر به صورت برف است. (83)(کسمایی ،مرتضی، اقلیم و معماری)

ویژگی های معماری بومی منطقه سرد

اصولی که برای جلوگیری از اتلاف حرارت ساختمان در قسمت های مختلف این مناطق رعایت شده، یکسان و بطور عمده شبیه به اصولی است که در معماری مناطق گرم و خشک مورد توجه بوده است. با این تفاوت که در مناطق سرد، منبع ایجاد حرارت در داخل ساختمان است. همچنین در این مناطق،تاحد امکان تلاش شده به شکل طبیعی یابا استفاده از بخاریهای بزرگ،گرمای ناشی از(حضور) افراد، پخت وپز یاحتی حیوانات، ساختمان گرم شود. اصول کلی و عمده ای که در معماری بومی این مناطق رعایت شده عبارتند از:

1)      استفاده از پلان های متراکم و فشرده

2)      به حداقل رساندن سطح خارجی در برابر حجم مورد پوشش

3)      استفاده از مصالحی با ظرفیت و عایق حرارتی خوب

4)      به حداقل رساندن میزان تعویض هوای داخلی و تهویه طبیعی و در نتیجه ، جلوگیری از ایجاد سوز در داخل و خروج حرارت داخلی از ساختمان

5)      انتخاب بام های مسطح و نگهداری برف بر روی بام ها به عنوان عایق حرارتی .

تنها تفاوت بین معماری این مناطق با مناطق گرم و خشک ، تمایل و ضرورت استفاده از حرارت ناشی از آفتاب در داخل ساختمان در فصل زمستان است.البته این نیاز معمولا تحت الشعاع تاثیرباد وسرمای ناشی از وزش آن بر ساختمان قرار می گیردو در مجموع سعی شده سطح خارجی در حداقل ممکن نگه داشته شود. ولی در هر صورت برای استفاد از انرژی حرارتی حاصل از تابش آفتاب، پوشش سطوح خارجی از رنگ تیره انتخاب شده و ابعاد پنجره ها نیز نسبت به مناطق گرم و خشک افزایش یافته است.

اقلیم گرم و خشک(فلات مرکزی)

در این اقلیم که بیشتر مناطق نیمه استوایی را شامل می شود، به دلیل وزش بادهای مهاجر که از جنوب غربی و شمال غربی به طرف استوا در حرکتند، هوا بسیار خشک است . تابش مستقیم آفتاب در این مناطق شدید است و با افزایش پرتو منعکس شده از سطوح بایر زمین، شدت آن بیشتر می شود. در تابستان، تابش آفتاب در طول روز سطح زمین را تا 70 درجه گرم می کند. در حالی در هنگام شب ، دمای سطح زمین به سرعت کاهش یافته و به 15 درجه یا پایین تر می رسد.

در فلات مرکزی که بزرگ ترین منطقه ایران است و اطراف آن را ناهمواری های مرتفعی محصور کرده ،شرایط آب و هوایی گرم و خشک استو از جمله ویژگی های آن ، زمستان های سخت و سرد و تابستان های گرم و خشک است. (92)

ویژگی های معماری بومی  گرم و خشک

1)      در این مناطق ساختمان ها با مصالحی از جمله خشت و گل که ظرفیت حرارتی زیادی دارند بنا شده اند. در مناطقی که شرایط آب و هوایی بسیار حاد است، با ساختن خانه ها در دل تپه ها یا زیر زمین، زمان تاخیر را به بینهایت رسانده اند و بدین وسیله از شرایط حرارتی متعادل عمق زمین استفاده کرده اند.

2)      پلان ساختمان ها تا حد امکان متراکم و فشرده است و تا حد امکان تلاش شده سطح خارجی ساختمان نسبت به حجم آن کم باشد. این تراکم و فشردگی پلان خانه ها، به میزان تبادل حرارت از طریق جداره های خارجی ساختمان را چه در تابستان و چه در زمستان به حداقل می رساند و در نتیجه، تا حد زیادی از نفوذ حرارت به داخل ساختمان در تابستان و اتلاف آن در زمستان جلوگیری می کند.

3)      ساختمان ها معمولا در این بافت ها متراکم و مجموعه های بسیار فشرده بنا  شده اند و بدین ترتیب تلاش شده است بیشترین سایه ممکن بر سطوح خارجی ایجاد شود . به دلیل تراکم و فشردگی مجموعه ، توده کل مصالح ساختمانی افزایش یافته و زمان تاخیر به حد مطلوب رسیده است.

4)      در بیشتر نواحی این مناطق، به دلیل بارندگی کم و در نیتجه کمبود چوب، سقف ساختمان ها به شکل خرپشته، تاق یا گنبد و بدون هیچ اسکلتی از خشت خام و گل ساخته شده است. البته در مناطق نیمه بیابانی به دلیل اعتدال نسبی هوا و وجود چوب نسبتا کافی، بیشتر بام ها از چوب و شکل مسطح ساخته شده است.

5)      به منظور کاهش هرچه بیشترحرارت ایجاد شده در دیوارها در اثر تابش آفتاب بر آنها، معمولا سطوح خارجی سفیدکاری شده است.

6)      در این مناطق تعداد و مساحت پنجره ساختمان ها به حداقل میزان ممکن کاهش یافته و برای جلوگیری از نفوذ پرتوهای منعکس شده از سطح زمین  اطراف،پنجره ها در قسمت های فوقانی دیوارها تعبیه شده است.

7)      در مناطق گرم وخشک- برخلاف مناطق معتدل و مرطوب-سعی شده است از ایجاد کوران و ورود هوای خارج به داخل ساختمان از طریق پنجره ها یا قسمت های بازشو، بویژه در هوای گرم جلوگیری شود. ولی تدابیر دیگری از جمله ایجاد بادگیر برای خنک سازی هوای داخلی به صورت طبیعی اندیشیده شده که بسیار موثر است.

8)      استفاده از حیاط های داخلی درخت کاری شده و معطوف ساختن فضاهای زندگی به این حیاط ها، از عمده ترین ویژگی های معماری در مناطق گرم و خشک است. حیاط های داخلی که شامل درخت ، حوض و سطح گیاه کاری شده است، یکی از موثرترین عوامل ایجاد رطوبت(که در مناطق خشک اهمیت فراوانی دارد) محسوب می شود. اتاق ها که فقط به این حیاط ها باز می شود ، در برابر باد و طوفان شن که معمولا در مناطق کویری می وزد،همچنین در برابر بادها سردزمستانی حفاظت می شوند.

جهت قرارگیری ساختمان ها در این مناطق، جنوب تا جنوب شرقی است . این جهت ها برای به حداقل رساندن نفوذ حرارت ناشی از تابش آفتاب در بعداز ظهر به داخل ساختمان، مناسب ترین جهت محسوب می شود. (88)

اقلیم گرم و مرطوب (سواحل جنوبی)

سواحل جنوبی ایران که به وسیله رشته کوه های زاگرس از فلات مرکزی جدا شده اند، اقلیم گرم و مرطوب کشور را تشکیل می دهند. در این مناطق تابستان ها بسیار گرم و مرطوب و زمستان ها معتدل می باشد. اختلاف درجه حرارت هوا در شب و روز و در فصل های مختلف به دلیل رطوبت بالای هوا در تمام سال کم است.  در این مناطق ، تفاوت دمای هوای سطح خشکی و سطح دریا باعث به وجود آمدن نسیم های دریا و خشکی می شود. ولی این نسیم های به نوار باریک ساحلی محدود می شود و هوا در مناطق داخلی ، آرام و سرعت باد –درصورتی که وجود داشته باشد – بسیار کم است. (85)

ویژگی های معماری بومی گرم و مرطوب

اصولی که برای این مناطق رعایت شده ، تا حدودی مانند اصول مطرح شده برای مناطق معتدل و مرطوب است که به طور خلاصه عبارتند از:

1)      استفاده از مصالح ساختمانی با ظرفیت حرارتی کم

2)      قرار دادن ساختمان در سایه کامل، در اینجا نیز، ایوان های عریض و سر پوشیده ای که هم از نفوذ باران به داخل جلو گیری می کنند و هم سایه کاملی بر روی دیوار اتاق ها می اندازند، مورد استفاده قرار گرفته است.

3)      در مناطق نزدیک به دریا ، برای استفاده از نسیم های خنک دریا از بادگیرهای بزرگ استفاده شده است. بیشتر ساختمان های این مناطق دارای بادگیر هستند. ولی در مناطق دور از دریا که کمتر تحت تاثیر نسیو دریا قرار دارند، بادگیرها بسیار کوچک و کوتاه است و دربسیاری از مناطق نیز از ساختمان حذف شده است.

در این مناطق به دلیل گرما و رطوبت زیاد هوا ، میزان تهویه طبیعی اهمیت چندانی ندارند و به همین دلیل ، پیش بینی های لازم در مورد ایجاد کوران در داخل ساختمان به عمل نیامده است. 94)

منبع:اقلیم و معماری (مرتضی کسمایی)


نوشته شده در جمعه 1 اردیبهشت 1391 ساعت 10:10 ب.ظ توسط مریم عزیزی نظرات |



قالب جدید وبلاگ پیچك دات نت