تبلیغات
دانشجویان شهرسازی دانشگاه علمی_کاربردی ابهر - اقلیم ومعماری 1
دانشجویان شهرسازی دانشگاه علمی_کاربردی ابهر

ما به این دلیل روی کره زمین هستیم که از زندگی لذت ببریم...

اقلیم تا آنجا که به آسایش مربوط می شود، نتیجه تأثیر متقابل عناصری چون تابش آفتاب، دما و رطوبت هوا، وزش باد و میزان بارندگی است.(3)

تابش آفتاب

«آفتاب» پرتویی الکترومغناطیسی است که از خورشید ساطع می شود. این پرتو دارای طول موج های مختلفی بین 28/0 تا 3 میکرون است. طیف نور خورشید، به طور گسترده به سه قسمت فرابنفش، قابل رؤیت و فرو قرمز تقسیم می شود.(3)

دمای هوا

  مقدار انرژی خورشیدی تابیده شده به هر نقطه از سطح زمین در طول سال، به شدت و دوام تابش آفتاب در آن منطقه بستگی دارد و میزان گرما و سرمای سطح زمین، عامل اصلی تعیین کننده ی درجه حرارت هوای بالای آن است.(4)

رطوبت هوا

منظور از رطوبت هوا، مقدار آبی است که به صورت بخار در هوا وجود دارد. بخار آب از طریق تبخیر آب سطح اقیانوس ها و دریاها، همچنین سطوح مرطوبی چون گیاهان وارد هوا می شود. این بخار به وسیله ی جریان هوا و باد به بقیه ی قسمت های سطح زمین منتقل می شود.(5)

باد

اختلاف درجه حرارت و فشار هوا ،به علاوه دوران کره زمین باعث جابجایی هوا و در نتیجه باد می شود. به دلیل اینکه باد با خود ابرهای باران زا و باران که لازمه حیات است را به ارمغان می آورد،بدون وجود باد ، زندگی در روی کره زمین برای بشر غیر ممکن است . در ایران ابرهای باران زا از طرف دریای مدیترانه و اقیانوس هند می آیند .جریان باد دیگری هم از سمت شمال می وزد که با خود سرمای زیاد به همراه دارد.در جنوب ایران بادهای صحرایی عربستان می وزد(.( www.naghsh-negar.ir

 سیستم های باد

به طور کلی،در هر نیم کره ی زمین سه سیستم کلی باد وجود دارد: بادهای تجاری، بادهای غربی و قطبی، و بادهای موسمی. علاوه بر این سه سیستم، بادهای دیگری نیز وجود دارد که یکی از آنها بادهای محلی است که در مناطق کوهستانی و دره ها جریان دارد؛ همچنین نسیم شب و روز که در سواحل دریا می وزد.(8)

بادهای تجاری

مرکز این بادها در مناطق نیمه استوایی دو نیم کره ای است که دارای هوای پرفشار هستند. این دو مرکز در منطقه ی استوا به هم نزدیک شده، در آنجا کمربند کم فشار را تشکیل می دهند. بر روی اقیانوس ها، جهت این دو جریان هوا در نیم کره شمالی به سمت جنوب غربی و در نیم کره ی جنوبی به سمت شمال غربی است. جهت حرکت این دو باد معمولاً ثابت است و دما و روطبت آنها به مناطقی که از روی آن عبور می کنند بستگی دارد.

رطوبت و دمای هر دو جریان، بر روی اقیانوس ها یکسان است و در نتیجه در اثر برخورد با یکدیگر، تغییر زیادی به وجود نمی آورند. سرعت این بادها بین 15 تا 35 کیلومتر در ساعت است که گاهی به 45 کیلومتر در ساعت نیز می رسد. ولی در منطقه ی اقیانوس هند و منطقه ی جنوب غربی اقیانوس آرام، جهت این بادها در اثر برخورد با بادهای موسمی در تابستان در هر نیم کره تغییر می کند. (9)

بادهای غربی

مرکز این بادها در مناطق نیمه استوایی، ولی حرکت آنها در جهت مناطق کم فشار اقیانوس منجمد شمالی است. در طول منطقه قطبی، این بادها و بادهای قطبی به هم نزدیک می شوند و به دلیل اختلاف زیاد درجه حرارت این دو توده های هوا، جبهه های جلویی این دو سیستم همیشه طوفانی است. در زمستان، در نیم کره ی شمالی تغییرات زیادی در جهت و سرعت این سیستم باد به وجود می آید. ولی در تابستان، جهت حرکت و سرعت آن تقریباً ثابت و اغلب به سمت شمال شرقی حرکت می کند. در نیم کره ی جنوبی که نسبت به نیم کره ی شمالی خشکی بسیار کمتری دارد، این سیستم باد معمولاً یکنواخت است، ولی در هر صورت در مناطق مختلف، حرکت و سرعت آن تحت تأثیر حرکت هوای کم فشار قرار می گیرد. (9)

بادهای قطبی

این بادها در اثر پراکنده شدن توده های هوای سرد از مناطق پر فشار قطبی و اقیانوس منجمد شمالی به وجود می آیند. جهت اصلی این بادها در نیم کره شمالی، به سمت جنوب غربی و در نیم کره ی جنوبی به سمت شمال غربی است. (9)

بادهای موسمی

اختلاف میانگین درجه حرارت سالانه ی هوای سطح زمین و دریا باعث ایجاد بادهای زمستانی بر روی خشکی و بادهای تابستانی بر روی دریا می شود که به «بادهای موسمی» معروف اند. اثر این بادها در منطقه ای از اقیانوس هند که به استرالیا، آسیای جنوبی و شمال افریقا محدود می شود، بیشتر است. در این منطقه، حداکثر فشار هوا در قاره هاست و هوا از مناطق پر فشار یک نیم کرهبه سمت مناطق کم فشار نیم کره ی دیگر حرکت می کند. در دی ماه، این بادها از آسیای مرکزی به طرف استرالیا حرکت می کنند جهت وزش باد در آسیای جنوبی، جنوب غربی است که در منطقه ی خط استوا به تدریج تغییر می یابد؛ تا اینکه در شمال غربی استرالیا به جهت جنوب شرقی تبدیل می شود. در خرداد ماه، این سیستم از استرالیا به سمت شبه جزیره ی هندوستان حرکت می کند و جهت حرکت آن در استرالیا، شمال غربی است؛ ولی وقتی به جنوب آسیا می رسد، جهت آن شمال شرقی می شود. (9)

نسیم های دریا و خشکی

 چنانکه پیش از این مطرح شد،در منطق ساحلی، هنگام روز هوای روی خشکی گرم تر از هوای دریاست. این اختلاف دما باعث می شود هوای روی خشکی که گرم تر است بالا رود و هوای روی دریا به سمت خشکی آمده، جای آن را بگیرد.. این عمل باعث ایجاد نسیم در سواحل می شود.

جریان هوا، هنگام شب که هوای روی دریا گرم تر از هوای روی خشکی است، برعکس انجام می شود و هوا از سطح خشکی به سمت دریا جریان می یابد (9).

 نسیم های دریا و خشکی به وسیله ی فشار کلی جو و سیستم های باد تغییر می یابند. برای مثال، هنگامی که توده های هوای کن فشار بر روی قسمت داخلی خشکی قرار می گیرد، حرکت هوا از قسمت های پرفشار سطح دریا به سمت خشکی باعث می شود در این منطقه س ساحلی، هنگام روز نسیم با شدت بیشتری جریان یابد. ولی هنگام شب، چون فشار هوای روی خشکی چندان افزایش نمی یابد، نسیم خشکی ملایم است.

 بادهای محلی

در مناطق کوهستانی، اختلاف درجه حرارت موجب وزش بادهای محلی می شود. هنگام روز، هوای مجاور سطح کوه ها گرم تر از هوای آزاد در جو می شود و به سمت بالا حرکت می کند. ولی هنگام شب، عکس این عمل اتفاق می افتد.

بدین ترتیب در مناطق کوهستانی بزرگ و دره ها، بادهای شدیدی می وزد. جهت این بادها، هنگام روز از پایین به بالا و هنگام شب از بالا به پایین است. (9)

بارندگی

در مبحث رطوبت هوا به این نکته اشاره شد که هر چه هوا گرم تر باشد، مقدار رطوبت بیشتری را می تواند در خود نگه دارد. بنابراین، اگر مقدار مشخصی از هوا با درصد مشخصی از رطوبت به تدریج سرد شود، رطوبت نسبی آن افزایش می یابد و در درجه حرارتی که به آن «نقطه ی شبنم» می گوین، رطوبت نسبی هوا به 100 درصد می رسد. اگر این هوا باز هم سردتر شود و دمای آن به پایین نقطه ی شبنم برسد، نمی تواند تمام رطوبت موجود در خود را نگه دارد. از این رو، مقدار بخار آب اضافی به صورت قطرات آب بر روی سطوحی که دمای آنها از نقطه ی شبنم کمتر است تشکیل می شود. در فصل زمستان، اگر به دلیل سردی هوای خارج، دمای سطح داخلی شیشه ی پنجره ی اتاق ها پایین تر از نقطه ی شبنم هوای داخل باشد،بر روی سطح پنجره ها قطرات آب تشکیل می شود. (9)

این پدیده، علت اصلی ایجاد بارندگی است. وقتی توده های هوای اطراف زمین که حرارت سطح زمین را گرفته و گرم شده اند، به وسیله ی باد یا فشار به سمت بالا رانده می شوند، حجم آنها در اثر صعود و افزایش ارتفاع و کاهش فشار هوا بیشتر می شود و در نتیجه، حرارت خود را از دست می دهند و سرد می شوند. سرد شدن این هوا باعث می شود رطوبت نسبی آن افزایش یابد؛ تا جایی که توده های ابر به نقطه ی شبنم رسیده، رطوبت نسبی آنها 100 درصد  شود (بدیهی است این عمل همیشه و بویژه در مناطقی که رطوبت هوا کم است، اتفاق نمی افتد). از این پس با سردتر شدن هوا، بخار آب اضافی موجود در آن به شکل شبنم بر روی سطوح سردتر تشکیل می شود. پس از بزرگ تر و سنگین تر شدن، این قطرات به صورت باران، برف یا تگرگ به زمین می بارد. (9)

منطقه ی آسایش

احساس انسان نسبت به محیط اطرافش رانمیتوان تنها ازطریق بررسی یکی از عناصر اقلیمی مانند درجه حرارت، رطوبت نسبی یا جریان هوا بیان کرد؛ زیرا ترکیب این عناصر بر انسان تأثیر می گذارد و با آسایش فیزیکی او ارتباط دارد. برای مثال، اگر سرعت هوا را ثابت فرض کنیم و تابش آفتاب را نادیده بگیریم (یعنی به فرض آنکه افراد در سایه و در فضای داخلی قرار داشته باشند)، بیشتر افراد در دمای 21 تا 26 درجه ی سانتیگراد و رطوبت نسبی 30 تا 60 درصد از نظر فیزیکی راحت هستند. حال اگر شرایط هوای داخل این اتاق را تغییر دهیم، یعنی رطوبت آن افزایش و دمای آن کاهش یابد،این افراد به تدریج احساس ناراحتی می کنند.

بنابراین، نسبت درجه حرارت و رطوبت نسبی هوا در ایجاد احساس آسایش انسان تأثیر دارد. البته واکنش بدن در برابر شرایط اقلیمی پدیده ای تجربی است و در فرهنگ ها و مناطق جغرافیایی مختلف، متفاوت است. به طور مثال، در آلمان دمای 5/69 درجه ی فارنهایت (8/20 درجه ی سانتیگراد) ورطوبت نسبی 50 درصد مطلوب است. در حالی که در بریتانیا،دمای 58 تا 70 درجه ی فارنهایت (4/14-1/21 درجه ی سانتیگراد) و در امریکا، دمای 69 تا 80 درجه ی فارنهایت (8/20-7/26 درجه ی سانتیگراد) ترجیح داده می شود. همین طور در مناطق استوایی، دمای 74 تا 85 درجه ی فارنهایت (3/23-4/29 درجه ی سانتیگراد) و رطوبت نسبی 30 تا 70 درصد مطلوب است.

  این ارقام، تعیین کننده ی شرایط هوایی است که انسان در آن شرایط از نظر فیزیکی راحت است. اگر حدود تغییرات این ارقام را در جدولی که رطوبت نسبی بر محور افقی و درجه حرارت بر محور عمودی آن مشخص شده ترسیم کنیم، محدوده ای به دست می آید که به آن «منطقه آسایش» می گویند. این منطقه، مشخص کننده ی وضعیت هایی که فرد در آن احساس آسایش می کند. البته به دلیل تفاوت میان دمای مطلوب هوا در مناطق مختلف، نمی توان محدوده ی دقیقی برای منطقه ی آسایش تعیین کرد؛ زیرا دمای مطلوب هوا در یک منطقه ی مشخص برای افرادی با جنس و سن مختلف متفاوت است و به نوع و میزان فعالیت و نوع و میزان پوشش فرد نیز بستگی دارد. همچنین، دمای مطلوب هوا برای یک فرد در فصل تابستان و زمستان متفاوت است. نتایج آزمایش هایی طی سالیان متمادی بر روی صدها نفر از ساکنین مناطق مختلف به منظور تعیین رابطه ی بین دما، 24 درجه ی سانتیگراد و رطوبت نسبی 50 درصد برای 98 درصد افراد مطلوب است. در حالی که در فصل زمستان، برای آنکه 97 درصد افراد احساس آسایش کنند، با حفظ رطوبت نسبی حدود 50 درصد باید دما را به 21 درجه ی سانتیگراد کاهش داد. بر اساس منابع مورد استفاده، به نظر می رسد در کشور ما تا کنون آزمایش ها و مطالعاتی که شرایط مطلوب دما و رطوبت هوا را نشان دهد، انجام نشده است.(15)(کسمایی، مرتضی، اقلیم ومعماری)

میزان متفاوت و ترکیب گوناگون عوامل اقلیمی که خود ناشی از تفاوت موقعیت جغرافیایی مناطق مختلف است . حوزه های اقلیم متفاوتی در جهان پدید آورده که هر یک ویژه گی های خاصی دارد. محیط زیست ، شهرها و حتی بناهای مربوط به این حوزه های اقلیمی ، ویژه گی های خاصی متناسب با شرایط اقلیمی خود به دست آورده اند . برای دستیابی به طرح های منطقی معماری و هماهنگ با اقلیم قبل از هر چیز باید تقسیمات اقلیمی مختلف و ویژگی هر یک از مناطق اقلیمی و خصوصیات معماری بومی آن مورد بررسی قرار بگیرد. نخست تقسیمات اقلیمی در جهان و ایران را مورد بررسی قرار می دهیم.(81)

منبع: اقلیم و معماری(مرتضی کسمایی)


نوشته شده در جمعه 1 اردیبهشت 1391 ساعت 10:04 ب.ظ توسط مریم عزیزی نظرات |



قالب جدید وبلاگ پیچك دات نت