تبلیغات
دانشجویان شهرسازی دانشگاه علمی_کاربردی ابهر - بررسی اصول و برنامه ریزی شهر پایدار
دانشجویان شهرسازی دانشگاه علمی_کاربردی ابهر

ما به این دلیل روی کره زمین هستیم که از زندگی لذت ببریم...

رعنا تقدسی

دانشجوی کارشناسی شهرسازی در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران

مقدمه: پایداری ، توسعه پایدار، شهر پایدار

ویژگیهای جوامع امروز سبب ناپایداری انسانها و محیط زیست( شامل محیط طبیعی و انسان ساخت) شده است. جامعه مدنی و انسانی امروز با مسائلی از قبیل فقر و بی عدالتی، فردگرایی، طمع گرایی، ازهم پاشیده شدن روابط اجتماعی، ناپایداری خانواده، آهنگ ناموزون و نامتعادل زندگی روزمره، از بین رفتن هویت شهری، از بین رفتن ثروتهای طبیعی و فرهنگی، کاهش مشارکت عامه مردم در فرآیندهای تصمیم گیری، آسیب پذیری انسانها و محیط شهری ناشی از حوادث طبیعی و انسانی(زلزله، سیل، آلودگی زیست محیطی، تصادفات رانندگی، بزهکاری ، جنایت و...)، فقدان آسایش محیطی در فضاهای زیستی، مصرف بی هد و حصر انرژی و استفاده غیر منطقی از نابع تجدید ناپذیرو... روبه رو است.

این مسائل، نه تنها ، سبب ناپایداری حیات انسانی و مدنی جوامع امروزی شده است، بلکه، آینده جوامع انسانی را تهدید می کند. نحوه زندگی در جوامع امروزی  با فطرت انسان هماهنگی ندارد و زمینه ناپایداری انسان و طبیعت را فراهم کرده است.

انسان در طول تاریخ شهرنشینی، هموار در پی یافتن فرمهای شهری جدید برای بهبود و اعتلای کیفیت زندگی خود بوده است. امروز نیز انسان در جستجوی شهر آرمانی خود برای رسیدن به توسعه پایدار است؛ توسعه ای که نیازهای انسان امروز را بی آنکه توانایی نسلهای آینده را برای دستیابی به آرزوها و نیازهایشان از بین ببرد، برآورده کند. این واقعیت در اصول بیانیه ریو که به امضای 150 کشور شرکت کننده در کنفرانس محیط و توسعه سال 1992 م سازمان ملل متحد رسیده است که به روشنی به چشم می خورد.

دو مفهوم مهم "پایداری شهری" و " توسعه پایداری شهری"، غالبا، به علت نزدیکی معنی به جای یکدیگر بکار می رود. برای تمایز این دو باید توجه داشته باشیم که کلمه توسعه در توسعه پایدار شهری، در واقع نشان دهنده "فرایندی" است که طی آن پایداری می تواند اتفاق بیافتد؛ اما پایداری مجموعه ای ازوضعیتهاست که در طول زمان تداوم داشته باشد.

تاکید بر ارتباط متقابل میان شهر و محیط زیست در گردهماییهای بین المللی سابقه بسیاری ندارد. اولین گردهمایی زیست محیطی در اروپا، در سال 1957، برگزار شد که در دو مورد از مفاد قطعنامه آن به شهرها توجه شده است: در مناطق شهری، محافظت و توسعه کیفیت محیط زیست در اولویت قرار گیرد و با گسترش محافظت از سلامتی انسان، از منابع به گونه ای بهینه و منطقی استفاده شود.

در سال 1990، کمیسیون جوامع اروپایی در نامه ای با عنوان بیانیه سبز درباره توسعه شهری اولین مانیفیست اروپایی را برای دستیابی به پیشرفت واقعی در زمینه کیفیت محیط زیست شهری در داخل جامعه مطرح کرد. آنچه در این بیانیه مهم است و با موضوع مقاله حاضر ارتباط مستقیم دارد این است که در آن بر وجود رابطه و پیوند قوی بین برنامه ریزی شهری و تدوین چارچوبی برای توسعه پایدار اجتماعی و اقتصادی تاکید ویژه ای شده است. در این بیانیه ، به مقررات سخت منطقه بندی انتقاد شده است و نویسندگان معتقدند که منطقه بندی رایج باید جای خود را به توسعه فضاهای مختلط و چند منظوره متراکم بدهد. زاکس معتقد است که این بیانیه «علاوه، بر تعریف مجددبافت شهر ، با ارائه ایده کاربریهای مختلط تاکید میکند که توسعه های بعدی باید در داخل مرزهای موجود شهر صورت بگیرد. بنابراین راه حل شهر فشرده وسیله ای برای رسیدن به توسعه پایدار و آنتی تز حومه ای گسترده و بی دروپیکر فعلی است» (زاکس،1379، 8 ).

همچنین در سال 1994، دوستان زمین در کتاب برنامه ریزی برای سیاره نوشتند که استفاده مختلط از فضاهای موجود در شهر می تواند به بخشهای مختلف آن حیات دوباره ببخشد و ایمنی و امنیت را برای مکانهای عمومی فراهم آورد.

نویسنده دیگری، توسعه پایدار شهری را بهره وری در استفاده از زمین و تشویق به استفاده مجدد ساختمانها می داندو نیز معتقد است که اندازه، تراکم و مکان زیستگاههای انسانی که برای پایداری مناسب می باشد، به تناسب توسعه تکنولوژی در انرژی، تولید ساختمان و حمل و نقل متغیر خواهد بود( علیشاهی،1380 ، 38 ).

«با توجه به تاریخچه شهرسازی از نظر اجرایی، دو مقیاس شهری و منطقه ای مناسب ترین موقعیت را جهت تحقق پایداری در اختیار می گذارند. شهر سازی به عنوان یک رشته علمی و یک زمینه عملی و حرفه ای قادر است که سهم عمده ای  در ایجاد سکونتگاههای انسانی پایدار اعم از شهر یا منطقه بر عهده داشته باشد. در این دو سطح است که  یک شهرسازی حرفه ای جدید می تواند براساس تفکر "جهانی فکر کنید، محلی عمل کنید" شکل بگیرد. امروز دیگر روشن شده است که هیچ شهر یا منطقه ای خود مستقل و منفک از محیط اطراف باشد» ( بحرینی،1378، 281).

«فعالیتهای شهرسازی در همه کشورها، یک وسیله موثر جهت اجراو  تحقق سیاستهای ملی و محلی، موقعیتهای عمده ای برای تجدید نظر در استفاده از زمین، انرژی و محیط زیست ارائه می دهد تا بدین وسیله بتوان سکونتگاههایی ایجاد کرد که نه تنها زندگی مطلوب وبا کیفیتی را برای نسل حاضر و آینده ساکن در شهرها تامین کند. بلکه، پایداری کره زمین و روح انسانی را نیز تضمین نماید» (همان، 282).

دکتر رضا مکنون نیز معتقد است که توسعه پایدار، توجه سیاستگذاران به گونه ای از برنامه ریزی توسعه است که از نظر استفاده از منابع طبیعی، نیروی انسانی، منابع مالی و سایر منابع بهینه باشد و تداوم توسعه را تضمین کند؛ به طوری که، حقوق نسلهای آینده نیز حفظ شود. در توسعه پایدار، انسان هدف نهایی توسعه است (توسعه انسانی پایدار)؛ که منظور از آن فراهم کردن زمینه های لازم برای آماده سازی انسانهاست تا در ضمن مشارکت در توسعه، خود نیز از زندگی پایدار مادی و معنوی بهره ببرند و همین فرصت را برای آیندگان نیز در نظر داشته باشند.

باد توجه به اینکه امروزه، با مسائلی مانند گرم شدن هوا، مصرف بی حد و حصر انرژی واستفاده غیر منطقی از منابع تجدید ناپذیرو ... روبه رو ایم و شهرها عامل اصلی این مسائل و بروز ناهنجاری در انسان و طبیعت است، باید در سیاستگذاریها و مدیریتها و فرم شهری مطلوب اصطلاحات بسیاری صورت گیرد. امروزه ، برنامه ریزان و طراحان شری با اعتقاد به وجود ارتباط عمیق بین فرم شهر و توسعه ناپایدار، در جستجوی فرمهای پایدار شهری اند و بدین منظور از یکسو، ایده فشردگی شهری و تمرکزتوسعه و از سوی دیگر، ایده عدم تمرکز و پراکندگی شهری یا ترکیبی از این دورامطرح میکنند. با توجه به خصوصیات مثبت ومنفی هرکدام ازاین ایدهها، تعیین فرم شهری پایدار مورد توافق همگان ، هنوز مورد بحث است.

ضوابط برنامه ریزی و طراحی شهری برای حرکت انسانی به سوی پایداری و پایداری شهر

1.        تقدیت بنیان خانواده (حس تعلق و تعهد به خانواده)؛

2.        تقویت بنیانهای اجتماع (حس تعلق و تعهد به اجتماع)؛

3.        تقویت حس پیوستگی زمانی میان نسلهای انسانی؛

4.        برقراری عدالت اجتماعی؛

5.        طراحی هماهنگ با طبیعت؛

6.        حفظ و احیای محیط طبیعی؛

7.        استفاده بهینه و خلاق و کارا از منابع طبیعی تجدید ناپذیروتجدیدپذیر(انرژی خورشیدی، باد، آب، خاک)

8.        . ایجاد نظم فضایی و زمانی در فضاهای شهری برای تقویت ادراک، حس زیبایی، خوانایی و تصویرپذیری انسانها؛

9.        تقویت حس پویایی و نو شدن مداوم انسانها؛

10.     تقویت حس وحدت در کثرت در فضاهای شهری(جدلی، 1377، 189-194)

«مسئله اصلی در قرن21، این خواهد بود که چگونه درچارچوب محدودیتها وهماهنگ با زمین وهمنوعان خود، زندگی خوب و درستی داشته باشیم. شهرهای بزرگ حاصل بی رحمی، گمراهی و افسارکسیختگی انسان است و شهرهای قابل زیست، پایداری خود را مدیون فروتنی، عطوفت وقبول مفهوم قناعت هستند»(بحرینی، 1378، 279 به نقل قول از: Donella Meadows,1994 )

شهر پایدار باید نمونه ازانسجام هماهنگی زیست محیطی باشد.درچنین شهری، تمام پروژه های بزرگ باید نسبت به جنبه های زیست محیطی، کاملا، مسئولانه برخورد کرده، وآثار فعالیتهای خود را، صریحا مشخص نماید. شهر پایدار باید چارچوب ارزشی و اخلاقی متفاوتی ازشهرهای کنونی درخودمتبلورسازد. زمینه های اجتماعی، فرهنگی واخلاقی به دقت بررسی شود.چنین شهری بایدتوجه خودراازکمیتهای مادی به کیفیتهای معنوی معطوف کندو نتیجه آن، زندگی مرفه تر،پر معنی و لذت بخش تر خواهد بود.

بنابراین شهر پایدار شهری است که کهئ در آن تنوع باشد واز آن حمایت شود؛تفکیک و جدایی فضایی بارزی در گروههای درآمدی وجود نداشته باشد و تمام افراد و گروههابه خدمات و تسهیلات اساسی دسترس داشته وساکنان موقعیتهای برابر داشته باشند.بنابراین« مفهوم شهرپایدارمفهومی بسیارارزشمندونوید بخش است؛ آلودگی، ازدحام، شلوغی، بی هویتی، بی روحی و دوری از طبیعت را از شهر می زداید و محیطهایی برای پیاده روی، فعالیت، تحرک و اجتماعی تحویل می دهد»(همان،302).

 

 


نوشته شده در یکشنبه 21 آذر 1389 ساعت 12:06 ق.ظ توسط مریم عزیزی نظرات |



قالب جدید وبلاگ پیچك دات نت