تبلیغات
دانشجویان شهرسازی دانشگاه علمی_کاربردی ابهر - سرانه كاربری اراضی شهری در ایران و جهان 1
دانشجویان شهرسازی دانشگاه علمی_کاربردی ابهر

ما به این دلیل روی کره زمین هستیم که از زندگی لذت ببریم...

تعیین سرانه ها

تعیین استانداردها و سرانه های شهری برای هر شهر مستلزم موقعیت محلی آن شهر می باشد. از طرفی در معین نمودن حداقل مقدار لازم برای هر فرد شهرنشین عواملی چون مانند آب وهوا،قیمت زمین و عوامل اجتماعی و اقتصادی دخالت دارند.معمولا برای شهرهای دنیا، استانداردها و اندازه های مختلفی وجود دارد که در بسیاری جهات با یکدیگر متفاوت است که این عوامل در رابطه با خصوصیات مردم و نحوه زندگی آنها قرار می کیرد و معیار مشخصی را بوجود می آورد . روش تعیین سرانه ها، در انطباق با امکانات توسعه شهر و شرایط اجتماعی و اقتصادی آن قرار دارد.

هر یک از سرانه های پیشنهادی در رابطه با کاربری راضی و نیازهای جمعیت تعیین می گرد.بنابراین ابتدا در سطح کل شهر و نسبت به تمام جمعیت به تعیین معیار پرداخت و برای هر یک از کاربری ها مانند تجاری، مسکونی ، درمانی و غیره و اجزاء مربوط به آنها سرانه ای معین نمود که مجموع این سرانه ها، سرانه شهری پیشنهادی را تعیین می نماید. در سطح کشور ما استانداردها و معیارهای مشخصی به منظور تعیین همه سرانه های شهری ارائه نگردیده است. از طرفی استفاده از استانداردهای کشورهای دیگر نیز در زمینه سرانه های مختلف شهری به دلیل مغایر بودن شرایط آنها از نظر آب و هوا یی و ویژگیهای فرهنگی و اجتماعی، درآمد و ابعاد و اندازه های خانوار خالی از اشکال نمی باشد.از آنجا که شرایط زندگی شهری در مناطق متفاوت کشور ما از نظر اقلیمی و طبیعی دارای آب و هوا و شرایط طبیعی متفاوتی است و هر کدام از این شرایط در نوع معیشت و زندگی شهرنشینان موثر افتاده است. مسلما نمی توان ظوابط و استاندارد های یک شهر مثلا تهران یا اصفهان را به شهرهای دیگر کشور تعمیم داد.  

سهم کاربری مسکونی:

برای ایجاد مکانیابی مناسب کاربری مسکونی، محله های مسکونی در هیچ شرایطی نباید در مناطقی ایجاد شوند که در معرض آلودگی قرار دارند، از نور کافی برخوردار نیستند، رطوبت محیط در آنها از حد مجاز فراتر است و یا درمعرض سرو صدای زیادی قرار دارند. این امر باید در مکانیابی کاربری های شهری و یا آمایش سرزمین در نظر گرفته شود چون تعیین و استقرار کاربریهای مسکونی بیشتر بر عهده طرح های آمایشی است تا سازندگان مسکن.

در مکانیابی کاربری مسکونی می باید موارد زیر را در نظرگرفت:

-          در مجاورت کاربری مسکونی و یا محله ها و مجتمع های مسکونی می باید فضای سبز متعارفی جهت تلطیف هوا در نظر گرفته شود.

-          برای جلو گیری از آلودگی هوا در محدوده مراکز سکونتگاهی، کاربری های صنعتی حذف گردند.

-          در مجاورت کاربری های مسکونی – جهت رفع نیازهای اساسی ساکنان و همچنین به منظور جلوگیری از سفرهای درون شهری زائدو تردد و شلوغی شهر مراکز تجاری مناسبی در نظر گرفته شود.

-          احداث دسترسی های مناسب بمنظور تردد ساکنین مراکز و محله های مسکونی.

-          ایجاد مجتمع  و مراکز محله های مسکونی در شیب مناسب و پرهیز از مکانیابی کاربری مسکونی در شیب های تند غیر استاندارد.

-          از نظر زمین شناسی ایمنی استاندارد کاربری های مسکونی حفظ گردد و از ایجاد مراکز مسکونی در زمینهای سست و بی ثبات اجتناب شود.

-          از استقرار کاربریها در محدوده مسیل ها پرهیز شود و کاربریهای شهری تا حد ممکن در اراضی بالاتر از محدوده طغیان آنها انتخاب شوند.

سرانه کاربری مسکونی

استاندار سرانه در کشور های مختلف جهان متفاوت است. بعنوان مثال در آلمان، متوسط سرانه مسکونی 73 متر مربع می باشد و در سایر کشور ها از حدود 20 متر مکعب تا بیش از 70 متر مربع تفاوت می کند. از سوی دیگر طبق استاندارد های اعلام شده از طرف سازمان ملل هر اتاق مسکونی می بایستی حداقل 4 متر مربع وسعت داشته و در هر اتاق حداکثر 2 نفر اقامت نمایند، بنابراین استاندار فضای مسکونی برای هر نفر 2 متر مربع می باشد. یعنی سرانه مسکونی برای هر نفر بر اساس اعلام سازمان ملل در سال 1977 میلادی       " اسکان ثبتی" 2 متر مربع می باشد.

سرانه زمین رابطه مستقیمی با تراکم دارد. چنانچه مقیاس مورد بررسی جهت سنجش تراکم ، یک هکتار در نظر گرفته شود، همیشه باید مضروب مقدار سرانه زمین و میزان تراکم به واحد سطح متعارف(یک هکتار) برسد. بنابراین هر چه مقدار تراکم بیشتر باشد سرانه کمتر است.

ذیلا چند تراکم و سرانه با یکدیگر مقایسه می شود:

 

 

سرانه زمین(متر مربع)

تراکم

واحد سطح

40

250

10000

25

400

10000

20

500

10000

100

100

10000

50

200

10000

منظور از سرانه مسکونی مقدار زمینی است که از جمع اراضی مسکونی بطور متوسط به هر یک از جمعیت ساکن میرسد و معمولا واحد سطح ارزیابی متر مربع است.

از سوی دیگر سرانه شهری عبارت است از مقدار زمینی که از مجموع کاربری های شهری اعم از مسکونی، اداری، تجاری، تفریحی، در مانی، آموزشی به طور متوسط و بر حسب متر مربع به هر یک از ساکنین شهر اختصاص داده می شود.

به عبارت دیگر:

سرانه مسکونی =     مساحت اراض مسکونی (متر مربع)

                         جمعیت ساکن در شهر

 

سرانه شهری =       کل مساحت اراضی ساخته شده شهر(متر مربع)

                         جعیت ساکن در شهر

سرانه مسکونی در ایران

بررسی و ارزیابی سرانه کاربری های طرح تفضیلی و سهم هر کاربری به نسبت کا اراضی شهری دارای اهمیت خاصی است. اگرچه تعیین سرانه کاربری های مختلف ابزاری  برای شکل دادن به طرح تفضیلی می باشد ، این کار به هیچ وجه از دقت برخوردار نیست و صرفا نمودی ریاضی از واقعیتها می باشد.مثلا سرانه آموزشی یا ورزشی توسط کمیسیون ماده 5 شورای عالی شهرسازی و معماری تعیین می گردد لکن وزارت آموزش و پرورش یا سازمان تربیت بدنی در اغلب موارد قادر نیست زمینی که در طرح قرار گرفته شده را به موقع تملک کند و واحدهای خدماتی مورد نظر را در درون آن احداث نماید.

در طرح های توسعه شهری ایران بخش مسکن به عنوان قسمتی از کل برنامه ریزی کاربری زمین یا اختصاص اراضی به مصارف گوناگون نگریسته می شود. هدف اصلی هرگونه شهرسازی،ایجاد سکونتگاه های انسانی است، سهم مسکن از نظر کمی نیز اهمیت دارد.برای شناخت چگونگی وضع مسکن شهری و ارزیابی آن در زمان تهیه طرح های  و عمران و تفضیلی شهرها دست یافتن به برخی داده های مهم و قابل استفاده در طرح ریزی شهری از جمله مساحت مسکونی- مساحت زیر بنای مسکونی – مساحت فضاهای آزاد خصوصی- تراکم بناهای مسکونی- سرانه ها و ظوابط عملی احداث بنا ضروری است.

هر واحد مسکونی برای سکونت یک خانوار احداث می شود. بنابراین مقایسه شمار خانوارها  با عدد واحدهای مسکونی کمبود مسکن را نمایان می سازد. توزیع خانوارها بر حسب وسعت نیز از نظر بررسی تقاضای مسکن بویژه در مطالعات تفضیلی حائز اهمیت است.

در طرح های توسعه وعمران شهری، بررسی مسکن تنها برای شناسایی یا ارزشیابی وضع کنونی یا گذشته نیست، بلکه این طرح ها بایستی، بررسیهای مقدماتی برای پیش بینی وضع آینده را نیز فراهم آورند. از آنجا که کاربری مسکونی از نظر مساحت مهمترین قلم از اقلام کاربری زمینهای شهری است، شایسته است که این پیش بینی با دقت کافی انجام گیرد. پیش بینی مسکن عمدتا به منظور تخصیص زمین برای مصارف مسکونی است.

هدف اصلی از پیش بینی فضاهای مسکونی برآورد مقدار زمین لازم در بافت موجود و گسترش آینده شهر به منظور خانه سازی است.

در مورد وضع موجود زمین مسکونی نسبت به شهرهای مختلف ایران نیز سرانه مسکونی متغیر است. متوسط سرانه مسکونی در شهرهای ایران، بین 20 تا 50 متر مربع است. در مورد سرانه پیشنهادی زمین مسکونی برای شهرهای ایران، 3 نوع پیشنهاد که به ابعاد و اندازه های خانوار و تراکم های مختلف باز می گردد به شرح زیر عنوان شده است:

-          حداقل سرانه مسکونی در تراکم های کم، 50 متر مربع

-          حداقل سرانه مسکونی در تراکم های متوسط، 40 متر مربع

-          حداقل سرانه مسکونی در تراکم های زیاد، 30 متر مربع

سرانه های فوق، بر مبنای حداقل نیاز های خانوار ها به واحد های مسکونی مانند: اتاق خواب، نشیمن، پذیرایی و نهارخوری، توالت و حمام و دستشویی، انبا، آشپزخانه، فضاهای ارتباطی، فضاهای باز و حیاط و دیوارها در نظر گرفته شده و بر مبنای شرایط زندگی عمومی شهری و خصوصیات اجتماعی و اقتصادی خانوارها پیشنهاد گردیده است و مسلما در شرایط مختلف آب و هوایی و نحوه سکونت ، قابل تغییر خواهد بود.

سرانه مسکونی پیشنهادی سازمان مسکن و شهرسازی برای کاربری مسکونی بین 40 تا 50 متر مربع می باشد. همچنین سرانه مذکور برای 4 شهر بزرگ نیز به این ترتیب است:

-          شهر مشهد 55/37 متر مربع

-          شهر تبریز 38/45 متر مربع

-          شهر اصفهان 65/ 40 متر مربع

-          شهر کرج 70/ 48 متر مربع

در سال 1375 سطوح اراضی مسکونی در شهر تهران 88/14786 هکتار بوده که سرانه آن 82/18 متر مربع محاسبه می کردیده است که به این ترتیب از حداقل سرانه های پیشنهادی وزارت مسکن و شهر سازی و چهار شهر بزرگ اشاره شده کمتر است. دلیل این امر نیز بالا بودن تراکم ساختمانی در تهران نسبت به شهرهای مذکور می باشد که خود نشان دهنده استفاده بیشتر اراضی در تهران می باشد. به عبارت دیگر با اضافه نمودن طبقات ساختمانی در این کاربری می توان از میزان سرانه آن کاست.

اراضی اداری

انواع عملکرد های این کاربری بر حسب سلسه مراتب شهری به شرح ذیل می باشد:

-          اراضی اداری ناحیه:شامل شهرداری نواحی، دفاتر اسناد رسمی، دفاتر ازدواج و طلاق، دفاتر پست و کیوسکهای راهنمایی و رانندگی.

-          اراضی اداری رده منطقه: شامل دادسراهای مناطق، اداره برق منطقه ای، اداره تلفن منطقه، ادارات آگاهی، ادارات راهنمایی و رانندگی، شعبات تامین اجتماعی، ادارات آموزش و پرورش، ادارات پست مناطق، ادارات ثبت و احوال، شهرداری مناطق و کلانتریها( نواحی انتظامی).

-          اراضی اداری رده حوزه: شامل اداره مالیاتی حوزه ها، ثبت اسناد و املاک حوزه ها، اداره بهداری حوزه ها، اداره ثبت و احوال حوزه ها، دادسرای حوزه ، شهرداری حوزه، نواحی انتظامی اصلی، ادارات اوقاف حوزه ها، اداره گاز رسانی حوزه، اداره آب حوزه.

-          اراضی ادرای رده شهر و فراتر: شامل وزارتخانه ها ، سازمان های مستقل اداری، ادارات کل و موسسات بزرگ خصوصی و سفارتخانه ها.

سرانه های اداری

تعداد ونوع ادارات در کشور های مختلف متفاوت است، و از نظر پراکندگی و نوع واحدهای اداری و حتی شعبات آنها در سطح شهر، تفاوت بسیار مشاهده می شود. در ایران با توجه به نوع و تعداد ادارات، سرانه 5/1 متر مربع را برای انواع تاسیسات اداری شهرها می توان پیشنهاد نمود.


نوشته شده در چهارشنبه 13 مرداد 1389 ساعت 10:51 ق.ظ توسط سمیه ایمانی نظرات |



قالب جدید وبلاگ پیچك دات نت