تبلیغات
دانشجویان شهرسازی دانشگاه علمی_کاربردی ابهر - سرانه كاربری اراضی شهری در ایران و جهان 1
دانشجویان شهرسازی دانشگاه علمی_کاربردی ابهر

ما به این دلیل روی کره زمین هستیم که از زندگی لذت ببریم...

عمده ترین عواملی که در هر برنامه شهری باید مورد توجه قرار گیرد عبارتند از:

-          کاربری اراضی

-          عناصر حمل و نقل

-          تسهیلات و تجهیزات شهری

-          عنصر مسکن

-          عنصر محیط زیست

-          ساختار فرهنگی ، اجتماعی و تاریخی

-          حوزه نفوذ شهری

-          بیان اهداف، سیاستها و برنامه های اجرایی

-          تسیلات آموزشی و بهداشتی و سایر خدمات

-          عنصر انرژی

-          ارتباط برنامه بافرآیند های منطقه ای

مفهوم کاربری زمین

زمین اساس منابع طبیعی محسوب میشود. در طول تاریخ، انسان بیشتر مواد مورد نیاز خود را برای تغذیه، سوخت، لباس و مسکن از زمین تامین کرده است.زمین بعنوان بوم انسان و فضای زندگی او ، پایگاه تولد، زندگی و مرگ او به شمار می آید. زمین همواره به صورت یک اکوسیستم ، یعنی مجموعه ای از موجودات زنده و محیط آنها عمل می کند و از این رو کارایی هر اکوسیستم به نوع و کیفیت کاربری زمین بستگی دارد. بکار گیری زمین در فعالیت های انسانی، ضرورتا برای سود مادی ، مفهوم کاربری زمین را نمی رساند. کاربری زمین در روستا ( کشاورزی،جنگلداری و ..) که گاهی از آن بعنوان "کاربری کارکردی زمین" نام می برندبا کاربری زمین در شهر (صنعت، تجارت، خانه سازی و..) متفاوت است. چنین می نماید که کاربری زمین ، جنبه های فضایی همه فعالیتهای انسانی را در روی زمین برای رفع نیاز های مادی و فرهنگی او نشان می دهد.

یکی از مطالعات اساسی در جهت شناخت شهر و نحوه پراکندگی فعالیت های شهری در بررسی های فیزیکی ، مطالعه نحوه استفاده از اراضی شهری است.

منظور از مطالعه کاربری زمین، تهیه اطلاعات اساسی درباره ویژگی های زمین و فعالیت های مختلفی که در آن صورت می پذیرد، می باشد.از این اطلاعات برای تجزیه و تحلیل نحوه استفاده از زمین در وضع موجود و تهیه نقشه ای که در آینه نحوه استفاده از زمین را مشخص نماید، استفاده می شود. بطور کلی نحوه استفاده از زمین عبارت است از "آنکه بدانیم در وضع موجود ، پراکندگی انواع فعالیت های شهری مانندمسکونی، در مانی، راه ها ومعابر، آموزشی و مانند آنها به چه صورتی است ، و از کل مساحت شهری ، نسبت هریک از کاربریهای زمین چقدر است و هر یک از فعالیت ها در چه مساحاتی  و به چه صورتهایی در سطح شهر پراکنده شده اند و رابطه آنها با یکدیگر چیست و تا چه حد و اندازه ای دارای یک ارتباط منطقی و کآرا هستند."

بنابراین کاربری زمین را می توان اینگونه تعریف کرد:" کاربری زمین به طور ذاتی درباره تمام جنبه های فضایی و فعالیت های انسانی در زمین و طریقه ای که سطح زمین می تواند برای نیاز های مختلف آماده شود، و از آن بهره برداری گردد"، بحث می کند.

انواع طرح های کاربری زمین در گذشته و حال در تجربه جهانی

1-طرح کلی

( دهه 1970 ) در این سالها تدوین طرح های کلی برای کاربری زمینهای شهری متداول گردید.الگوی اولیه این طرح ها، مقولاتی چون توسعه کالبدی شهرها، برنامه های توسعه شهری، معیارهای مدیریت شهری و معیارهای قانونی برای کنترل و توسعه ارشادی شهر بوده است. این طرح ها در حقیقت نسل اول طرح های جامع یا هادی شهری بودند.طرح های کلی بر اساس تعیین و اجرای سیاست های کلی توسعه فعالیت های بخش های خصوصی و عمومی، توسعه اقتصادی- اجتماعی شهر و توسعه فیزیکی بلند مدت شامل تهیه طرح های کاربری زمین برای جانمایی و میزان زمین مورد استفاده مسکونی، تجاری، صنعتی، حمل ونقل و خدمات عمومی، تهیه طرح های سیستم های آمدو شد ترابری شهری وتهیه طرح های ایجاد امکانات و تسهیلات عمومی و محله ای در شهر بوده است.

در اواخر دهه 1960 ایجاد فرآیند هایی که مردم و جامعه قادر باشند تادر مورد سیاست های طراحی مباحثه کنند و در تصمیم گیری ها مشارکت نمایند وارد عرصه طراحی طرح های کلی گردید. در واقع طرح های کلی بستر و زمینه ساز طرح های کاربری زمین پس از خود خواهد شد.

2- طرح کاربری زمین

دهه (1960) در این نوع طرح ها ، آینده بلند مدت شکل شهر در الگوی کاربری متنوع زمین منعکس می کردید. در این الگو کاربری های گوناگون تجاری، اداری، صنعتی، مسکونی ، فضاهای باز، فضاهای عمومی، نظام آمد وشد و موارد جدیدتری نسبت به طرح های کلی مانند فرایند زیست محیطی، زمینهای کشاورزی و جنگلها که در گروه بندی فضاهای باز شهری قرار می گیرند، در مد نظر قرار داشتند. طرح های کاربری زمین شامل یک نقشه راهبردی توسعه، منعکس کننده شکل آینده شهر و خط مش های کلی ایجاد زیر ساخت ها و خدمات با استفاده از قابلیت های مالی جامعه و نقشه ها و راهبردهایی در مورد رشد شهر، محیط شهر، توسعه اقتصادی شهر، حمل و نقل در شهر و سیاست های محله ای و واحد همسایگی بوده است.

3-طرح طبقه بندی (نقشه اولویت های توسعه)

دهه (1960) این طرح یا نقشه، نمایشگر نواحی توسعه نیافته شهر بویژه مکان ها و محیط های شهری در معرض خطر است. در این نوع طرح ها حفاظت از محیط زیست به شکل تعیین اولویت های توسعه به صورت فوق از ویژگیهای اساسی محسوب می شود. این طرح ها شامل راهبرد های توسعه در مورد زمان بندی اجرای طرح های توسعه، تعیین نواحی دارای اولویت های توسعه، ناحیه های مادر شهری و نهاد های برنامه ریزی عمران منطقه ای و شهرسازی است. این نوع طرح ها در مورد شهرها کمتر مورد استفاده قرار می گیرندو بیشتردر مو رد سطح منطقه شهری کاربرد دارند. این طرح ها ناحیه هایی را مشخص می کنند که باید در آنها توسعه تشویق شود، مانند ناحیه های مادر شهری، ناحیه های در حال انتقال از حالت روستایی به شهری و نظایر آن. در این طرح ها همچنین ناحیه هایی که باید توسعه ، بویژه فعالیت های توسعه ای آلو ده ساز در آنها متوقف شود مشخص می شوند، مانند فضاهای باز، نواحی روستایی، مناطق حفظ شده و دارای محیط های زیستی شکننده. در طرح های طبقه بندی زمین ، سیاست گذاری هایی در مورد نوع فعالیت ها، زمان اجرای پروژه، تراکم مجاز توسعه ، گسترش زیر ساخت ها و محرک های توسعه و تگناهای موجود درباره هر یک از نواحی شهری موجود صورت می گیرد. در این طرح ها اصول شهرسازی مبتنی بر منابع مالی ، امکانات و خدمات عمومی، شناخت فضاهای مناسب توسعه و رفع فشارها از نواحی توسعه نیافته با ایجاد تسهیلات برای شتاب بخشیدن به رشد آنها می باشد.

4- طرح سیاست گذاری شهری(طرح چارچوب سیاستگذاری)

( دهه 1970) در این نوع طرحها ، اهداف و سیاست های توسعه غیر فیزیکی شامل مسایل موجود، پیش بینی ها و هدف های توسعه ونیز سیاست های کلی در مورد دستیابی به اهداف با بیان نوشتاری و اسناد کتبی، بدون تهیه نقشه از الگوی کاربری زمین و سیاست های اجرایی، انعکاس می یابد.

5- طرح مدیریت توسعه

(دهه 1980) طرح های مدیریت توسعه شهری برای تدوین اقداماتی تهیه می شوند که بر پایه تحلیل ها و هدف های معین استوارند، دارای انطباق و هماهنگی هستند و در جهت توسعه شهر می باشند. این طرح ها موارد زیر را در بر میگیرند:

الف) تحلیل شرایط موجود شهر با مرور انتقادی بر نظام های موجود مدیریت توسعه شهری، با توجه ویژه به فرآیند های توسعه زا و زمینه های سیاسی- نهادی در شهر.

ب) تعیین هدفهای دارای گرایش های مدیریتی و موارد قانونی مدیریت توسعه شهر.

ج) تهیه برنامه عملیاتی شامل تعیین کد پیشنهادی توسعه، تهیه برنامه گسترش زیر ساخت های شهری، تسهیلات محله ای و ناحیه های خدماتی ، تدوین برنامه سرمایه گذاری در توسعه شهر و تدوین برنامه کاهش فقر در شهر.

6- طرح ترکیبی

(دهه 1990) جدیدترین نسل طرح های کاربری زمین که امروزه بیشتر کوشش ها بر تدوین و تهیه آنها متمرکز است، طرح هایی هستند که مضمون اصلی و کلیدی شان ایجاد پیوند میان فرآیندهای طراحی کاربری زمین و سیاست گذاری برای انواع کاربری های شهر است.

انواع کاربری های شهری

در تقسیم بندی انواع کاربری های شهری گوناگونی بسیار مشاهده می شود. یکی از این تقسیم بندی ها دسته بندی کاربری های شهر براساس پیوست (2) قرار داد تیپ شماره 12 ، سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور به شرح زیر است:

1-      مسكونی: تراكم كم ، تراکم متوسط، تراکم زیاد، تراکم ویژه.

2-      تجاری: مراکز تجاری شهری(بازار، دفاتر خدمات عمده فروشی بانکهاو...)، مراکز تجاری محلی و خرده فروشی و همچنین بازارهای غیر دائمی(بازار روز، بازار هفتگی و ...).

3-      آموزشی: مهد کودک، کودکستان، دبستان، راهنمایی و دبیرستان.

4-      آموزش حرفه ای و عالی: مراکز آموزش حرفه ای، هنرستانها، دانشگاهها و مراکز آموزشی پس از دبیرستان.

5-      فرهنگی: اماکن تاریخی و فرهنگی(موزه، کتابخانه، سالن اجتماعات و ...).

6-      مذهبی: مسجد، حسینیه، تکیه، امامراده و اماکن مذهبی اقلیتها.

7-      خدمات جهانگردی و پذیرایی: هتل، مهمانسرا، مسافرخانه، اردوگاههای جهانگردی و همچنین رستوران، قهوه خانه و ....

8-      درمانی: بیمارستان، درمانگاه، خانه بهداشت، مراکز پزشکی و ...

9-      بهداشتی: حمام عمومی، آبریزگاه، رختشویخانه و ...

10-   ورزشی: تاسیسات ورزشی، استادیوم، سالن سرپوشیده و فضاهای ورزشی روباز.

11-   اداری: مراکز اداری دولتی، نهادهای عمومی و مراکز اداری خصوصی.

12-   فضای سبز: فضای سبز عمومی(پارکها)، قضاهای تفریحی و بازی بچه ها، فضاهای سبز حفاظت شده( استحفاظی)، پارکهای جنگلی، باغات و فضای سبز خصوصی و مزارع کشاورزی.

13-   مناطق نظامی.

14-  صنعتی: مراکز صنایع سنگین، صنایع مزاحم(آلاینده)، صنایع سبک، کارگاه های غیر مزاحم(غیر آلاینده).

15-   تاسیسات و تجهیزات شهری: مراکز تاسیسات شهری(آب، برق، تلفن، فاضلاب و ..) و همچنین تجهیزات شهری( آتش نشانی، مراکز جمع آوری و دفع زباله، کشتارگاه، غسالخانه، گورستان و ..).

16-  حمل و نقل و انبارها: پایانه، فرودگاه، تاسیسات بندری، گمرک، ایستگاه راه آهن، سرد خانه، انبار، سیلو، پارکینگ های عمومی و...

17-  خدمات اجتماعی: مجتمعات حمایتی، تربیتی، خیریه.

18-  تفریحی: سینما، تئاتر، محل بازی، مراکز گذران اوقات فراغت.

19-  محدوده های حفاظتی: مناطق نظامی و استحفاظی، سایت های تاریخی و باستانی.

20-  حریم ها: محدوده های حریم خطوط انتقال، رودخانه ها و ..

21-  اراضی ذخیره.

 


نوشته شده در چهارشنبه 13 مرداد 1389 ساعت 11:49 ق.ظ توسط سمیه ایمانی نظرات |



قالب جدید وبلاگ پیچك دات نت