تبلیغات
دانشجویان شهرسازی دانشگاه علمی_کاربردی ابهر - شهرهای نخستین(2 )
دانشجویان شهرسازی دانشگاه علمی_کاربردی ابهر

ما به این دلیل روی کره زمین هستیم که از زندگی لذت ببریم...

تل

ریشه لغت تل به دوره قبل از اسلام برگشته و به تپه های کاملا مشخصی که در اثر سکونت انسان بوجود آمده و ویژگی باستانی ایران ، عراق ، فلسطین، ترکیه ، جنوب روسیه و چند نقطه اروپا است اطلاق می شود. اکثر این تپه ها اخیراٌ نیز مسکون بوده اند و به هرصورت آنها نتیجه اشغال مکان در طول چند هزاره می باشند. از این میان می توان از اربیل (اربلای قدیم) و کرکوک که هنوز مسکون می باشند، یاد کرده و به گفته گلاین دانیل احتمالا باید گفت که زندگی بر روی آنها جریان دارد. این مکان ها کم و بیش بطور مداوم از زمانهائی بس دور تا کنون و احتمالا برای شش الی هشت هزار سال مسکون بوده اند.

تل در ساختن ساختمانهای جدید بر خرابه های ساختمانهای قبلی بوجود آمده است. در بین النهرین و دره های سایر رودخانه اکثر ساختمانها از خشت خام بوده و خشت پخته تنها برای ساختن حصار شهرها و قصر ها و معابد مورد استفاده قرار می گرفته است. طول عمر یک خانه گلین( ساخته شده از خشت خام) در بین النهرین حدودا به 75 سال محدود شده و این مدت زمانی است که فرسایش اقلیمی براثر آب و هوا سبب فرو ریختن آن می شده است. سپس نخاله ها تسطیح می شدند تا پایه خانه جدید را بوجود آورند و بدین ترتیب سطح زمین بطرز قابل ملاحظه ای بالا می آمد. در این سیر مداوم شهربه دوباره سازی سلول به سلول خود می پرداخته است. بازسازی کامل نیز گاه پس از تخلیه و تخریب کامل شهر یک دوره اتفاق می افتاده است. در اثر فرآیندی مشابه سطح بعضی از شهر های کنونی نیز نسبت به سطح ابتدایی آنها افزوره شده است.

یکی از عناصر مشخصه لندن و رم در میان بسیاری از شهرهای قدیم، وجود بناهای تاریخی است که طبقه اول آنها بسیار پایین تر از سطح خیابان مجاور می باشند.  سر لئوناردو وولی چنین می نویسد که « پوشش موزائیک لندن دوره روم 25 الی 30 فوت پایین تر از سطح خیابان های کنونی شهر جدید است». توپوگرافی تپه ای رم به گونه ای که توسط پروفوسورلانچانی توصیف شده، حتی قبل از پایان عهد قدیم به کلی تغییر نموده بود. در مکانهایی که سکونت تداوم داشته ، سطح خیابان نیز به دلیل استقرار پوشش جدید بر پوشش قدیم بالا آمده است و در بسیاری مواقع وجود پله ضروری می شده است  و مکان هایی که طی مدت طولانی متروک بوده، از گرد و غبار به طور طبیعی انباشته می شده است.

تمدن سومری

شهر اور در عهد سلسله سوم دارای سه بخش اصلی بوده است: شهر باستانی با دیواری در اطرافش، تمنوس یا منطقه مذهبی ، و شهر بیرونی. شهر محصور با شکلی نا منظم و بیضی مانند، حدود 4/3 مایل طول و نیم مایل عرض داشته است . این بخش بر روی تپه ای قرار داشته که از بقایای خرابه های قدیم بوجود آمده بود. فرات در کناره غربی آن در جریان بوده و یک کانال قابل  کشتیرانی در شمال و شرق شهر وجود داشت. دو بندر در شمال و شمال غرب، لنگر گاهی امن و مطمئن بوجود آورده  و احتمالا یک کانال فرعی نیز از وسط شهر عبور می کرده است.

حصار شهر اساسا همان حصاری بوده که در عهد سلطنت 18 ساله اور- نمو موسس سلسله سوم، ساخته شده بود. تمنوس بیشترین فضای  بخش شمال غربی شهر را اشغال نموده بود.بجز بندر ، تمنوس تنها فضای باز شهری را شامل می شده، هر چند که این فضا مختص کاهنین و اعضای خانواده سلطنتی بود. طرح تمنوس مربوط به عهد بخت النصر (600 ق.م.) می باشد، در این دوره طرح نسبتا نا منظم شهر بر اساس شبکه ای شطرنجی انتظام یافته و سایر مناطق شهری در درون حصار، به صورت محلات مسکونی با تراکم بالا ساخته شده بود.

چنین به نظر می رسد که این خانه ها به ثروتمندان تعلق نداشته بلکه متعلق به طبقه متوسط جامعه بوده است. نه تنها اندازه بلکه طرح و نقشه ساختمان نیز بر اساس امکانات موجود فضایی و ابزار موجود صاحب ملک تغییر می یافته است . اما بطور کلی ساختمانها براساس  یک نقشه کلی ساخته شده اند.

در مناطق بسیار متراکم شهری، با خیابان های باریک ، شلوغ و کثیف و در نتیجه خطرناک، خانه های حیاط داری که نیاز محرمیت خانواده پاسخ می گفتنند بوجود آمدند. مشابه امروزی این خانه ها همان خانه های حیاط دار درون گرا هستند. این خانه ها علی رغم تراکم بالا، محرمیت را نیز فراهم می آورند، کاری که خانه های معمول برون گرا قادر به انجام آن نیستند. علاوه بر این خانه های حیاط دار در منطقه بین النهرین، مصر و دره سند و سپس در یونان و مناطق و نواحی گرمتر امپراتوری روم، تهویه طبیعی هوا را سبب شده و محیط سردتری را بوجود می آورند.

نظم و آراستگی پیشرفته اطاقها و سرویس کافی این خانه ها خود نشانگر یک فرایند تکاملی طولانی بود. اما این خانه ها در مجموع به گونه ای در کنارهم قرار داده شده اند که می توان آنرا نتیجه رشد روستاهای بدوی دانست و ادعا کرد که هیچ نظام شهرسازی در ایجاد این طرح دخیل نبوده است.

به تکامل طبیعی وبدون برنامه یک شهر با منشاء روستایی، اصطلاحاٌ رشد ارگانیک گفته می شود. رشد ارگانیک نشان دهنده یکی از گسترده ترین جریانات متقابل فعالیت انسانی در ایجاد و رشد مجتمعهای زیستی تاریخ می باشد.رشد ارگانیک حداقل تا همین اواخر بر گسترش بدون کنترل دلالت داشت. گو اینکه ممکن است شهرهای با رشد ارگانیکی نیز داشت که طرح اولیه آنها از پیش تعیین شده باشد. شهرهایی که در اثر تصمیمی در مکانی خاص ساخته شده، شاهدی بر این مدعا هستند و شهرهای بسیاری در طول تاریخ بدین تر تیب بوجود آمده اند.

رشد ارگانیک موجب تنوع مناظر سیمای شهر بوده، که به احتمالی بیش از همه در شکل شهری قرون وسطی متجلی شده است. این طرح های شهری علی رغم بافت پر پیچ و خم و گیج کننده و بظاهر غیر منطقی گذرهای خود، به روشنی با یک الگوی طبیعی توصیف ناپذیر تطابق دارند.

اریحا و چتل هویوک

اریحای باستانی که چند دهه ای بیش نیست که از وجود آن باخبریم و چتل هویوک که آن نیز اخیرا مورد حفاری قرار گرفته است دو نمونه بارزی هستند که نظریه پیدایش اولین تمدن در بین النهرین را مورد حمله قرار داده اند.چنانکه مشهوداست اریحا درحدود8000 سال ق.م.منطقه اسکان یافته متمرکز

و توسعه یافته ای بوده و از وجود سیستم دفاعی بهره مندبوده است. کاتلین کنین می نویسد « پس از آنکه اسکان به نهایت توسعه خود رسید، دیواری حصین برگرد آن ساخته شده و هویتی شهری یافت.»

چتل هویوک نیز در حدود 7000 سال ق.م. دارای خصوصیات شهری مشابهی بوده است. دانیل می گوید« هیچ یک از این دو شهر نمایانگر تمدن نبوده اند، بلکه اسکانهای شهری بزرگی بوده اند که می توان آنها را شهر یا شبه شهر نامید یا می توان آنها را روستاهای بیش از حد بزرگ نام نهیم.»

بیت المقدس (اورشلیم)

بیت المقدس دارای پیشینه تاریخی چهارهزارساله است وازنقطه نظر باستان شناسان خوشبختانه منطقه شهر جدید بر شهر قدیم منطبق نیست. محل شهر قدیمی در جنوب شرقی شهر فعلی واقع شده است.

اسکان اولیه این شهر در منتهی الیه جنوبی مرز میان دره سیلام( کدرون باستانی) و دره تایروپوئین درغرب واقع شده بود. تاریخ مدون شهربه چند قرن پیش ازنوشته های تورات برمیگردد. از آثار کنونی چنین برمی آیدکه مجتمع زیستی اولیه ، منطقه ای به وسعت 87/10 آکر را اشغال کرده و اولین حصار دفاعی آن مربوط به حدود 1800 سال ق.م. می باشد.این دیوار در همان محل حبوسایت جوروزلم که به اشغال داوود درآمد، بازسازی شد. داوود وسپس پسرو جانشین وی سلیمان،بیت المقدس را مرکز مذهبی قرار دادند. سیلمان اولین معبد را که به احتمال قوی مجتمع قصرهای وی را نیز در بر می گرفت، بر روی سکوی عظیم مصنوع، در شمال شهر قدیم بنا نمود.

بابل

شهر بابل در ابتدای امر بر کرانه چپ شاخه اصلی فرات و در محل تلاقی جاده های تجاری میان خلیج فارس و مدیترانه واقع شده است. شهر هنگامی که آخرین باردر سال 680 ق.م. توسط عسرهیون بازسازی شد، دارای تاریخی باستانی بوده و بارها مورد تهاجم قرار گرفته بود. ساخت شهر اساسا همان بافت عهد بخت النصر بود که از 561 تا 605 ق.م. و کمی پس از اضمحلال حکومت آشور به دست بابلیان براریکه حکومت تکیه زده بود.ساخت شهر بابل از 680 ق.م. به بعد براساس شبکه ای شطرنجی شکل گرفته و توسط فرات که دارای دیواره ای سنگی و پلی ثابت بود و به دو بخش تقسیم شده بود.

 

اوروک

  اوروک مه به نام وارکا نیز خوانده شده در نزدیکی فرات و حدود 60 مایلی شمال اور واقع شده بود. این شهر، که بزرگترین شهر شناخته شده سومرمی باشد، منطقه ای به مساحت 1235 آکر را در میان حصار سه هزاره ق.م. خود جای داده است. حصار دفاعی که در تمامی پیرامون شهرامتداد داشته، متشکل از دو دیواره به طول 6 مایل می باشد که توسط تقریبا هزار برج دیده بانی نیم دایره ای شکل تقویت شده بود. دوره شکوفایی اوروک از حدود 3500 ق.م. تا 2300 ق.م. می باشد.


نوشته شده در سه شنبه 5 مرداد 1389 ساعت 11:37 ب.ظ توسط مریم عزیزی نظرات |



قالب جدید وبلاگ پیچك دات نت