تبلیغات
دانشجویان شهرسازی دانشگاه علمی_کاربردی ابهر - شهرهای نخستین (1 )
دانشجویان شهرسازی دانشگاه علمی_کاربردی ابهر

ما به این دلیل روی کره زمین هستیم که از زندگی لذت ببریم...

در سیر تاریخی اولین تمدنهای شهری سه دوره اصلی قابل تشخیص هستند . هر یک از این دوره ها « با تغییرات بنیادی و انقلابی در ابعاد اقتصادی و شیوه های معیشت جوامع پیشرفته همراه بوده و چنان افزایش جمعیتی را به دنبال داشته است که اگر آمار دقیقی در دست بود، جهش های عمده ای را بر روی نمودار جمعیتی نشان می داد».

اولین دوره ازاین دوران عصر پالئولتیک است که حدود یک میلیون سال پیش آغاز شده و تا ده هزار سال پیش ادامه داشته است و بدنبال ان عصر پروتونئولتیک و نئولتیک می باشند. پس از این دوران ، دوران چهارم یا عهد برنز می باشد که حدودا 2500 الی 3000 سال ازقبل از میلاد آغاز شده و بیش از 2000 سال بطول انجامیده است. در این دوره است که اولین تمدن های شهری بوجود آمدند.

نخستین سه تمدن جهان بر اساس زمان آغاز آنها ، بین النهرین ، مصر و هند هستند که به تمدن های مرده مشهور بوده و تمدن غربی نیز از همین سه تمدن نشأت گرفته است. هر چند سه تمدن قاره آمریکا ، مکزیک، آمریکای مرکزی و پرو بسیار دیرتر از تمدن چینی بوجود آمده اند، اما آنها نیز همگی در اثر بی رحمی و شقاوت اسپانیا ئیها بین سالهای 1518 الی 1523 بکلی از بین رفتند. در قرن شانزدهم«اروپا در اینجا نوعی و شکلی از گذشته تاریخی خود را در برابر خود می یابد». جائیکه تکنولوژی فلزی هنوز یا کشف نشده بود و یا مراحل بسیار ابتدایی خود را طی می نمود.

تمدن چین استثنای خارق العاده ای می باشد. فرهنگ خدشه ناپذیر آن از ابتدای پیدایش در سه هزاره پیش از میلاد در حاشیه رود زرد ، تا قرن بیستم همچنان پا بر جا باقی مانده و تداوم داشته است. مهمتر آنکه تمدن شهری چین در قرن هشتم میلادی که یکی از دوره های قدرت و شوکت تمدن چین بوده است به ژاپن که هنوز جامعه ای اصولاٌ  کشاورزی بوده راه یافت .

در بعضی مناطق دنیا ، از جمله آمریکا و استرالیا ، تمدن شهری یا اصولاٌ به مناطق غیر مسکون وارد شده است و یا بر مردمی اساساٌ بومی تحمیل شده است. حتی امروزه نیز جوامعی وجود دارند که از هر نظر در عصر پالئولتیک بسر می برند.

عصر برنز

پروفسور چایلد در کتاب « انقلاب شهری» می گوید قبل از شرح دگردیسی جوامع روستائی و بدوی به اولین شهرها بین 3000 الی 3500 سال ق.م تعریفی از شهر مورد نیاز است. گیدئون اسجوبرگ شهر را به عنوان « جامعه ای با تراکم و جمعیتی قابل

ملاحظه معرفی می کند که متخصصان مختلف غیر کشاورز از جمله قشر برگزیده و با سواد را در خود جای می دهد».

دو رکن حیاتی و لازم تحقق انقلاب شهری در این تعریف نهفته است. اولا تولید طعام مازاد قابل ذخیره و سایر مواد اولیه توسط بخشی از جامعه بمنظور حمایت فعالیت های صاحبان حرف دیگر، ثانیا نوعی خط که بدون آن ثبت دائمی وقایع امکان پذیر نبوده و تکامل ریاضیات و نجوم و سایر علوم نیز میسر نمی باشد.

ملزومات دیگری نیز وجود دارند که باید در آن تامل نمود، مهمترین آنها عبارتنداز: سوم وجود سازمان اجتماعی که تداوم تولید برای متخصصان شهری را تضمین کند و نیروهای کارگری برای کارهای بزرگ اجتماعی را کنترل و هدایت کند و چهارم وجود تخصص تکنولوژیکی که ابزار حمل و نقل کالا را فراهم کند و علاوه براین بهبود قابل توجهی در ماهیت و کیفیت ابزار مورد نیاز است.

در طول هزاره چهارم قبل از میلاد ملزومات تنولوژیکی کافی برای انقلاب شهری یا اختراع و یا کشف شده بود . مامفورد می گوید: « تا آنجا که اطلاعات کنونی نشان می دهد ، کشت غله، گاو آهن، چرخ سفالگری، قایق بادبانی، دستگاه بافندگی، استخراج فلزات، ریاضیات تجریدی، مشاهدات نجومی دقیق، تقویم و خط، و سایر ابزار تبادل مفاهیم به شکل پایدار آن، همگی کم و بیش در حدود هزاره سوم قبل از میلاد بوجود آمدند ».   

عامل حیاتی بر ای تحقق انقلاب شهری تولید طعام مازاد بود. تا آنجا که معلوم است تحقق چنین امری برای اولین باردر جلگه های دجله و فرات میسر شد. بین چهار الی سه هزار سال قبل از میلاد و شاید هم قبل از آن بعضی جوامع روستایی در مناطق پشت دجله و فرات رشد کرده بلکه ساخت آنها نیز تغییر یافت. این سیر تکامل در شهرهای سومری هزاره سوم قبل از میلاد بادهها هزار سکنه، ساخت مدبرانه نواحی آن ، سازمان طبقاتی سیاسی و نظامی و تکنولوژی پیشرفته و معاملات تجاری وسیع آن، به اوج شکوفایی خود رسید.

کشاورزی در جلگه های آبرفتی به آبیاری بستگی داشت که نخست به شکل ابتدایی و سپس با استفاده از کانالهای بزرگ و سدهای خاکی که با ظهور شهرها بوجود آمد انجام می شده است. سرزمینی که بعد ها سومر نامیده شد، فاقد سنگهای ساختمانی و منابع معدنی و حتی چوب(بجز تنه های درخت خرما) بود. آب و هوای آن گرم و خشک بوده ورودخانه های آن چون رود نیل از طغیان موسمی برخوردار نبودند. علی رغم تمامی این مشکلات این سرزمین دارای فرصت و موقعیت عالی بود.

زمان دقیق ظهور اولین سکونتگاه در این جلگه آبرفتی مشخص نیست. گراهام کلارک می گوید که« اولین سکنه مشخص این منطقه، ساکنان دهکده العبید میباشند که بر تپه یا جزیره ای در دره فرات سکونت داشته اند». این مردم برای اولین بار در حدود پنج هزار سال قبل از میلاد در مشاهدات باستان شناسی ظاهر می شوند. از آن زمان تا حدود 2750 سال قبل از میلاد زمانی که سارگون شهر آکد در نزدیکی بابل را به عنوان پایتخت ایالات متحده سومر بنا نهاد سکونت  گاههای مهم شهری اکثراٌ بصورت دولت- شهرهای مستقل بوده اند و حداقل یازده ایالت شهر از جمله ، وارکا، لارسا، کیش و نیپور زمانی حامی سلسله ای مستقل و گاه در حال جنگ بوده اند. پس از سقوط سلسله آکد شهر اور در طول حکومت سلسله سوم از سال 2110 تا 2015 ق. م . به پایتختی رم برگزیده شد. اور به دلیل اهمیت آن به عنوان پایتخت سومر در این عهد و همچنین وسعت بیشتر حفاریها در آن، بارزترین نمونه یک شهر سومری است. شهر اور در نیمه راه میان بغداد و محل کنونی دهانه خلیج فارس واقع شده بود. اور در عهد سلسله سوم در ساحل فرات( که اکنون در ده مایلی غرب در جریان است) واقع بوده و تنها چند مایل با دریا فاصله داشته است.  


نوشته شده در پنجشنبه 24 تیر 1389 ساعت 07:28 ق.ظ توسط مریم عزیزی نظرات |



قالب جدید وبلاگ پیچك دات نت